Ngwujaꞌri ngwanni ngwujaw ngwullu je
Luka
Änï kitabanu
Luka gwuru gwullu Ggitab nggee. Ngwuru ꞌto gwullu gitab gidi Yiiru yidi Ngwooꞌra Ngwükäjäär je. Nginde gwäꞌtüdï Dïyäwüd ngwube ru Dïgïrïg gwuru dïjï dibebera gwanni gwuma ru dïkïrïjïn. Gwujaar Buliji gwe gïdïlä doko ndi ondaci ngwüjü ngwujaꞌri ngwanni ngwujaw ngwani Yicu. Gwinggida elelleng na yiiru yidi Yicu kitabanu nggee, nunnu a ye ngwüjï lengedada yorto ye ngwaalinga ngwanni ngwäꞌtüdï Ngwüyäwüd.
Luka gwugendajana ngwujaꞌri kitabanu güngün ngwaꞌti giyitabanu yiꞌter yidi ngwujaꞌri ngwanni ngwujaw nono lïngïnï gwudi Yuwana Almamadan, lïngïnï na yogo yidi Yicu, na ondaji gwanni gwondaca gwe Yuwana Almamadan ngwüjü. Gwinggida ꞌto ndi ari Ngwaalu ngwämnä ngwüjü ꞌdar. Yicu gwinggida ämnï gwe nggwee mïꞌrïcï gwe ngwüjü ngwujaꞌri nono ngwujaꞌri ngwudi Dijamir danni dijaw (Luka 10) na gïjï ganni gidudu (Luka 15), na ji gwanni gwujaar ngwudulba ngwe (Luka 19) na ngwujaꞌri ngwani midi gwudi gwurꞌtaling ngwanni ngwucung ngwe duꞌramu küꞌrälä ganni gimamindanu dani yiꞌrany (Luka 23).
Luka ngwinggida ꞌto yomonanu yonyadu, yiiru yidi Lïgïꞌrïm lidi Ngwaalu ndi elelle na giyiiru yidi Yicu, ngwinggidi awa Yicu giyomon ꞌdar gwati ätï gaji ngwotaci Ngwaalingalu. A Luka mïꞌrä ngwujaꞌri ngwinggidi yaji yonyadu yanni yima ye Yicu ꞌtäcä ngwoꞌralu ngwüngün anni ma Ngwaalu ꞌdïꞌrïyälü giyiꞌranyanu. Yiꞌral giyee yinggida ndi ari ꞌdidanu Yicu gwuma ꞌdïꞌrä mana gwumidu.
Yajang yidi ngwujaꞌri
1. Bupi gwudi ngwujaꞌri ngwudi Luka (1.1–4)
2. Lïngïnï na yogo yidi Yuwana Almamadan na Yicu (1.5—2.52)
3. Yiiru yidi Yuwana Almamadan (3.1–20)
4. Nyïnyïnï na ïdäjï gwudi Yicu (3.21—4.13)
5. A Yicu ape yiiru Jälïl (4.14—9.50)
6. A Yicu ꞌdïꞌrï Jälïl ngwele Üräjälïm (9.51—19.27)
7. Pï yelenya na yiꞌrany yidi Yicu (19.28—23.56)
8. A Yicu ꞌdïꞌrï giyiꞌranyanu ngwüꞌtäcï ngwoꞌralu ngwüngün (24.1–53)
Bupi gwudi ngwujaꞌri gwudi Luka
1Mengga gwani Yabuluj, gwele gwerre lonyadu laru aar ulli ngwujaꞌri aar enggaci ngwüjü yiꞌral yanni yima je Ngwaalu ärrï ꞌdengganu. 2Anaku ma aar nje gu enggaci lanni liju gwerre yänggädäär je ngwäy ngwe ngwegen aar je ꞌdingini aar ye ondaci ngwüjü, aar nje be üllïjä. 3Nyi be ari anni minje gu gegeꞌta ngwäy nono ꞌto mama anaku ïndär gu ꞌtuꞌtu gwerre, nga je üllïjä mengga gwani Yabuluj, anaku ïndär gu. 4Nunnu nga lenge ꞌdidanung gwudi yiꞌral ꞌdar yanni yenggacara je.
Gïꞌrr gondaja lïngïnï gwe gwudi Yuwana
5Kaji ganni gïmätï ge deleny dani Yïrüdïj yelenya Yäwüdïyä, dirꞌdal diju dani Jäkärïyä gwanni gwüjädï kiꞌdu gidi Äbïyä gidi ngwurꞌdal a daw düngün dani Älïjäbäd gwanni gwüꞌtüdï kilinge gidi Aruun. 6Jäkärïyängä daw de düngün dani Älïjäbäd lïdünälü ngwäyänü Ngwaalu. Lati ꞌdengenaci Ngwaalinga aar geꞌte ngwujaꞌri ngwüngün ngwäy nono ꞌdar aar ꞌti ätï keng nono gwere ngwäyänü ngwüngün. 7Aar ꞌti be lïngïtï, ndi ari Älïjäbäd gwuru gurrum na ngindenga dur de düngün dani Jäkärïyä lïmädïnädälü gïyïmäyïn.
8Gomon geꞌte a Jäkärïyä ji ndi äpïjï Ngwaalinga yirꞌdala kobanu anaku rung gu dirꞌdal, a gomon güngün ru nggoo. 9Yati gu ru dïmürä ndi ari lati gatu yuꞌru nunnu a dirꞌdal linginni danni da änï kobo ndi gätïjä Ngwaalinga yiluna gïlïgä. No a Jäkärïyä änï kobo gidi Ngwaalu. 10A ngwüjï ngwonyadu jalu poor ndi otaci Ngwaalingalu gaji ganni gati ge yilun ji ndi ꞌrüꞌrï.
11A Ngwaalu ükäjä gïꞌrrä güngün ngwila ndi Jäkärïyä ngwüdünädä kaama gidagad didi yilun. 12Anni ma Jäkärïyä engga, ngwudidiꞌri a yedeny eny. 13A be gïꞌrr ci, “Aar ang ꞌti yedeny ïtï gwani Jäkärïyä! Ngwaalu ngwuma ang ꞌdengenaca otacingalu gwunga ꞌdünggün, a daw dunga dani Älïjäbäd da ji lari le da ang lïngïjä gïjü giru dur. Ga ang ci Yuwana. 14Mung lïngïnï, a gwa jayanu gwulleny, a ngwüjï ꞌto ngwonyadu ngwa jayanu lïngïnï gwe gwüngün! 15Nginde ga ru dïjï dipa ngwäyänü Gideleny. A gaꞌti ga ïyï diꞌrica dere aꞌtur. ꞌTuꞌtu gilaranu lidi nanni gwüngün, ga gu Lïgïꞌrïm lanni Lijuꞌru onyadala. 16A nginde ga gwäꞌräjä ngwüjü ngwonyadu ngwudi Yïjïräyïl kuyanu gidi Deleny degen diru Ngwaalu. 17Nginde gwa mädïnïjä Delenya danni dadi ila yiima ye yeꞌte yeꞌte yidi Lïgïꞌrïm lanni Lijuꞌru nono dïjïrä didi Ngwaalu dani Ïlïyä gwerre. Nginde ga gwäꞌräjïdï papanga je yïjï ye ling je gwäꞌrä lanni lïnyürtïjä Ngwaalinganu nunnu aar ele kayalu gidi bebere gidi ngwüjï ngwanni ngwüdünälü. Nginde ga jaꞌrimaci Ngwaalinga ngwüjü ngwüngün aar jicalu.”
18A Jäkärïyä ci gïꞌrrä nu, “Awa nyi be ïcïnänü yiꞌral giyee ꞌdidanu? Änyängä daw de düny liru ngwümäyïn.”
19A gïꞌrr ci, “Äny gwani Jïbräyïl, nggwati dünï ngwäyänü Ngwaalu ngwanni ngwükäjïny ndi ang ondaci ang enggaci ngwujaꞌri ngwee ngwujaw. 20A be nga gwuma ꞌti ämnä ngwujaꞌri ngwüny, ngwanni ngwadi ele ndi ätï ngwäyänü komon gadi ge Ngwaalu ari. Nunnu nga gwuma ꞌti ämnä, a gwa gwugwundi ꞌdi a gomon ila aar ätï ngwäyänü yanni yima ang ye ci.”
21A ngwüjï ji ndi dünïcï Jäkärïyäng poor ꞌdi a gaji ele ngwolanu, aar ïrïyï ngwäyälü ndi ari gwuma arra mung gu jana no kobanu! 22Anni mung ꞌtüdä poor, a lingla lüngün ꞌdonya ndi ondaji. No, a ngwüjï lenge ndi ari gwuma enggada yiꞌral yeꞌte yidi Ngwaalu kobanu. A no, ating ondaci ngwüjü ngwuy ngwe nono däꞌräng. Nggu ji jicom no ngwuꞌti ondaju. 23Anni ma yomon yüngün medadi ndi äpïjï Ngwaalinga yirꞌdala kobanu, ngwoꞌre ꞌdunu ꞌdünggüngün.
24A yomon ila a daw düngün dani Älïjäbäd ji lari le. A Älïjäbäd jalu ꞌdunu ngwüüwäyü tudini (5) a nginde ari, 25“Deleny diru dätädïny lari gilee anni mung ämnï ndi ari aar nyi äbräjï yaaru ngwäy ngwudi ngwüjï.”
A gïꞌrr ondaji lïngïnï gwe gwudi Yicu
26Anni ma Älïjäbäd ätï ngwüüwäyü nyärläl (6), a Ngwaalu ükäjä gïꞌrrä gani Jïbräyïl ngwüllä kündär gani Najra ngwaalu ngwani Jälïl, 27ngwüllädä kuꞌtaar ganni gïmïnä gu gur gani Yüjïb gaga gwanni gwüꞌtüdï kilinge gidi deleny dani Däwüd. A guꞌtaar nggoo gani Märïyäm. 28A gïꞌrr ändädä Märïyämïng ngwuci, “Nggwagannanga, a gwanni gwujayaar ngwäy gwulleny! Deleny ndo ꞌdunggunga.”
29Anni ma Märïyäm ꞌdingini ngwujaꞌri ngwudi gïꞌrr, ngwallalu ndïr ngwïrïyï ngwäyälü ndi ari yiꞌral yiru ange giyee yiru gu no. 30A gïꞌrr ci nu, “Aar ang ꞌti yedeny ïtï, nga gwujaw Ngwaalinga ngwäy. 31Nga gwa ji lari le. A gwa lingeta gïjü giru dur, ga ang ci Yicu. 32Ga ape yelenya ga ani Gïjï gidi Ngwaalu ngwojema gwudi gerala. Ga Deleny diru Ngwaalu ätädä yelenya anaku dïgürnä düngün dani Däwüd. 33Ga ape yelenya ngwuꞌdun ngwudi dïgüürnä düngün dani Yagub gwurꞌtal yaꞌti ya medadi aꞌtur.”
34A Märïyäm ci gïꞌrrä nu, “Awa aar gu be ru äny gwuru guꞌtaar?”
35A gïꞌrr ci, “Lïgïꞌrïm lanni Lijuꞌru la gu üllänü na yiima yidi Ngwaalu kerala ya gu jala. Ndi ari gwanni gwujuꞌru gwadi lïngïnä ꞌdunggunga, gwadi ru Gïjï gïndï Ngwaalu. 36A mine ꞌto nyara gwunga gwani Älïjäbäd gwuma pa ji lari le gwuru dïmäyïn, gwenene gwuma ape ngwüüwäyü nyärläl (6). Gwanni gwaru gwe ngwüjï gwuru gurrum. 37Ndi ari yiꞌral yere yaꞌti yati ajilaji Ngwaalinga!”
38A Märïyäm ari, “Äny nggwee gwuru dïnäd didi Deleny, gäbïcä je aar gu ru ꞌdünggüny anaku ara gu.” A be gïꞌrr gatani ngwele.
A Märïyäm ji yïrnü ndi Älïjäbäd
39A Märïyäm ꞌdïꞌrï puprang kaji nggoo, ngwallu kündär kenala ngwaalu ngwani Yäwüdïyä. 40Ngwänï gïdrü ngwuꞌdun ngwudi Jäkärïyä ngwaganni Älïjäbädïng.
41Anni ma Älïjäbäd ꞌdingini aganning gwudi Märïyäm, a gïjï üpïdïnälü gilaranu lüngün. A Lïgïꞌrïm lanni Lijuꞌru onyadi Älïjäbädïngälä. 42A nginde jayanu ngwalliji dulala gwulleny ngwuci Märïyämïng nu, “Ngwaalu ngwonjacananga ngwaanu aar onjaci gïjü nggoo gilaranu lunga. 43A be nggwarra nyi be jäyïnï ngwäy no ꞌdi aar nyi nanni gwudi Deleny düny ïlïjä? 44Anaku minyi gu ꞌdingini aganning gwunga no, a gïjï üpïdïnälü gilaranu gijayanu. 45Gwonjacaar nginde gwanni gwuma ämnï Ngwaalu ndi ari yanni yima ye Deleny ci, ya gu ru.”
Deelnga danni delnga Märïyäm
46A Märïyäm ortada Ngwaalinga. Ngwari,
“Äny gwa näjï Delenya.
47Äny gwujayanu gwani Ngwaalu ngwüny ngwanni ngwuru Gilang gwüny.
48Äny gwuru dïjï damiꞌratu diru dïnäd a be nginde gwuminy diwayina.
Komon gidi gweneneng, gimaad ꞌdar, giny ci lonjacanga.
49Anaku ma aar nyi gu Ngwaalu gïꞌtïjï yiꞌral giyee yojema ndi ari nginde gwätï yiima.
Nginde gwujuꞌru.
50Ïnä gwüngün gwa ji ngwüjï ngwanni ngwati denya,
kimaad kimaad ꞌdar.
51Nginde gwuru gwugeꞌta yiima guꞌran ge güngün.
Ngwübädïyï ngwüjü ngwanni ngwoleya yigoꞌrala yidi yigor yegen.
52Gwuma ülläjï ngwelenyalu ngwanni ngwupa ngwuduꞌrala ngwudi yeleny,
ngwuje be allijala lanni lüllïyä yigoꞌranu yidi yigor yegen.
53Liming je onjacala lanni lïtï je ngwamanu ngwony ngwanni ngwujaw
a lanni lïnänü liming je dinga ngwuy ngwanu.
54Nginde gwugataja ngwïnädä ngwuru ngwüjü ngwüngün düwä ngwani Yïjïräyïl,
ngwudiwayina ïnäng gwüngün ꞌdenggen
55Ndi ari gwondaca ngwügürnä ngwege,
ngwondaci dïgürnä dege dani Äbräyïm ndi ari gwung gataji düwä na yïjï yüngün gwurꞌtal,
anaku ondacing gu papang je lege.”
56A Märïyäm jalu ndi Älïjäbäd ngwüüwäyü täꞌrïl (3) ngwube oꞌra ꞌdunu.
Lïngïnï gwudi Yuwana
57A gomon ila a Älïjäbäd lingeta gïjü giru dur. 58A ngwüjï ngwanni ngwujacidalu Älïjäbädïngä le, na gïïlü güngün ꞌdingina ndi ari Ngwaalu ngwuma ïnädä Älïjäbädïng gwulleny, aar oꞌrajidalu aar le jayanu gwüpäng. 59Anni ma gïjï ape yomon ꞌdübä (8), aar ila ndi pïcï käy aar üꞌrïdä, aar mïnï ndi ätä ngwürïny ngwani Jäkärïyä ngwudi papa gwüngün. 60A je be Nanni gwüngün gwani Älïjäbäd ci nu, “Bärï, ngwürïny ngwüngün ngwani Yuwana.”
61Aar be ci nu, “Ngaa lätï dïjü dere ne ngwüjänü ngwalu danu ngwürïny ngwee.”
62A ngwüjï otaci papangalu gwüngün aar ci milang, “Gïjï gadi ani yärü?” 63A je be Jäkärïyä ci, ätädïny gimindi gidi ulli. Ngwümäätä ngwulli ngwuje ci, “Ngwürïny ngwüngün ngwani Yuwana.” A ngwaalu elalu ngwüjü ngwe ꞌdar. 64Puprang no, ngwïgïtïnï ngwulem a lingla lüngün oꞌradi ngwondaji mana ngwortada Ngwaalinga. 65A yedeny yipa ïꞌdï ngwüjï ꞌdar ngwanni ngwujacidaar ngwe. A yiꞌral giyee äbïngïnälü giyenala ꞌdar ken gidi Yäwüdïyä a je ngwüjï ꞌdingini ꞌdar. 66A ngwüjï geꞌte yiꞌral giyee ꞌdar giyigoranu yegen aar ari, “Gïjï nggee gadi ru ange?” Anaku ma aar gu engga ndi ari Deleny diju kïjï.
Deelnga danni delnga Jäkärïyä
67A Lïgïꞌrïm lanni Lijuꞌru üllï ndi papanu gwüngün gwani Jäkärïyä ngwonjajala, a nginde ätï yiima ngwondaji yïjïrä ngwari,
68“Nggwortada Delenya diru Ngwaalu ngwudi Yïjïräyïl,
nunnu nginde gwuma ila ndi gataji ngwüjü ngwüngün düwä ngwuje gwäꞌdälü.
69Nginde gwuminje ükäcä gilanging gwanni gwojema ndi ari aar nje gïlängïdïyï.
Nginde gwanni gwüꞌtüdï gïlängïr lidi dïnäd düngün dani Däwüd.
70Anaku cung gu ngwïjïrä ngwüngün ngwanni ngwujuꞌru ꞌtuꞌtu gwerre gaji golanu,
71ndi ari Ngwaalu ngwunje gätäjï güwänü gege
na ngwüjï ꞌdar ngwanni ngwuki nje ngwäy.
72Ndi ari nginde gwa geꞌte ïnäng gwupa ndi papanga lege,
ngwudiwayina ndi ari nginde gwugekajidaar ngwüjï ngwe ngwüngün gekajiding gwanni gwujuꞌru.
73-74Nginde gwümïꞌrïcä dïgürnä dege dani Äbräyïm yiꞌrany
ndi ari gwunje gätäjï güwänü gege
aar nje gäbïcï aaꞌti yedeny yinje eny ndi äpïjï yobo
75lijuꞌru nono lïdünälü giyomon ꞌdar yidi midi gwege gïdïdlä.
76A mine nga gwani gïjï güny, ngwüjï ngwa ang ci nga gwuru dïjïr didi Ngwaalu ngwojema kerala.
A gwa madini nga gïꞌtïjï Delenya gay mama.
77Nga enggaci ngwüjü ngwüngün ndi ari gilang nggwo ma Ngwaalu
düdänïjï ngwüjänü ndi ape gwegen gwanni gwuki.
78Ndi ari Ngwaalu ngwege ngwati nje ïnädä aar nje ämnï aar nje
üllïcä buri gwudi gilang kerala ꞌdenggala nono lingen ländï dilu danu
79ngwoꞌrradalu kerala ngwüjï ꞌdar ngwanni ngwïndälü gïdïrïmänü
na ngwanni ngwuki ngwani yiꞌrany,
aar nje oꞌrracalu ar ele kayalu gidi adatalu.”
80A gïjï gani Yuwana pe, ngwojeme gïlïgïꞌrïm, ngwüꞌtü ati ngwuji poor gïtäny ꞌdi a gomon ila ngwüꞌtädälü ngwüjï ngwudi Yïjïräyïl.