0^LUKEJohn iˀ pꞌóˀpꞌoekandi naˀaypu̖yä̖gíˀoMary óetu̖ˀan nasáhpúuwíˀin heḏá iví ay-á iˀ aywondi namúuníˀindáMary oe Elizabeth-víˀpiye namääMary hânho híhchandi ihéeˀoˀJohn iˀ pꞌóˀpꞌoekandi naˀaypu̖yä̖Háawi John namúuní i̖ˀgeḏi Zechariah ihéeˀoˀHáa Jesus naˀaypu̖yä̖ waaIn makówáwin tꞌôepa̖ˀa̖a̖ˀindi in kꞌúwá á̖yí̖ˀnin ovâyhéeˀanIn kꞌúwá á̖yí̖ˀnin Jesus óemúuníḏí dimääJesus iˀ méesate hayˀi eepiye óehoˀHáa Simeon Jesus-ví̖ˀgeḏi natú̖ waaAnna ikú̖ˀdaaˀanJoseph-áḏí Mary-áḏí oe Nazareth búˀaypiye dänweehoˀJesus-di in há̖hkannin iˀ méesate hayˀi ee ovâyhéeˀanJohn iˀ pꞌóˀpꞌoekandiˀḏi Jôesiví tun in tꞌowa ovâytunphaḏendeˀJesus óepꞌóˀpꞌoeˀanJesus-ví páaḏé kä̖ˀä̖ä̖ˀin tꞌowa ûnmuuˀinPenísendiḏi Jesus óetayindeˀJesus oe Nazareth búˀay óejoegiˀanJesus-di wí yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ wí senbíˀweḏi óekhehpiyeJesus-di báyékí tꞌowa ovâyhehkháamä́giJesus in Huḏíyo-ví méesateˀây eeje in tꞌowa Jôesi Táḏáví tun ovâytꞌôeˀoˀJesus-di iví páaḏéˀin khä̖geˀnin ovâydeˀmanJesus-di wí sen naphéetaymuuˀiˀ ônhehkháaˀanJesus-di wí sen ûnˀa̖ˀyä̖kankoḏipîˀ ônhehkháaˀanJesus-di Levi óetu̖ˀan i-áḏí namú-íˀinJesus ha̖a̖ḏä́ i̖ˀgeḏi óetsikaˀyanJesus-di ovâythayjoˀ in Huḏíyoví hayˀowáyḏíˀi khuu-á heḏá iví tsꞌa̖a̖bi khuu-á wíḏänwóndepíˀinJesus-á kaykhanwówá thaa wáˀ natsonjiˀKaykhanwówá thaa Jesus-di wí sen namantꞌaamuuˀiˀ ônhehkháaˀanJesus-di tä̖ˀḏi wíje senäˀ ovâydeˀman iví khä̖geˀnin dimúuníḏíJesus-di báyékí tꞌowa ovâyhehkháamä́giJesus-di in tꞌowa ovâytu̖ˀan toˀwên dimuu dâyhíhchanmáˀve-íˀindá heḏá híwóhpí dínpúuwíˀindáJesus-di ovâytu̖ˀan dínkhâyˀä̖ˀ inbí hä́nmin ovâysígí-íˀinJesus-di ovâytu̖ˀan wây-á tꞌowa wíˀovâytꞌaywóˀdichä̖́nuˀbe-ípíIˀ bay napaˀi wên bay tay iweWáy wên in Jesus-ví híˀ ditꞌoeˀin nä́ˀi híˀ dâysígíˀa̖mí, wây-á wêndá joeJesus-di wí Rome-wi sundaḏoví tꞌôeˀi ônhehkháaˀanJesus-di wí eˀnú óewáywówápaaJohn iˀ pꞌóˀpꞌoekandiˀḏi Jesus óetsikaˀyan toˀwí namuuˀinJesus híwó ihéeˀoˀ John iˀ pꞌóˀpꞌoekandiví̖ˀgeḏiWí kwee tꞌaywóhkandi namuuˀi Jesus-ví ân deeḏi ika̖ˀpꞌoeˀä̖yu̖Wên kwiyä̖ˀdi Jesus óeyu̖u̖honJesus-di wên há̖hkangíˀin óˀgéḏí koˀji i̖ˀgeḏi in tꞌowa ovâytu̖ˀanJesus-di iˀ koˀji i̖ˀgeḏi ovâythayyanJesus-di wên phakó i̖ˀgeḏi ovâytu̖ˀanJesus-ví jíyá-á tíˀûuwindá ûnpówáJesus iˀ wa̖a̖ hânda̖ˀ iˀanJesus-di báyékí yä̖ˀḏâapíˀin pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ wí senbíˀweḏi ovâykhehpiyeJesus-di wí kwee ûnˀûnpꞌoepeeˀiˀ ônhehkháaˀan, heḏá wí aˀyú̖ nachuuˀi-á óewówápaaJesus iví tä̖ˀḏi wíje (12) khä̖geˀnin isan iví tꞌôe dívíˀa̖míḏíIˀ tsondi Herod Jesus-ví̖ˀgeḏi natꞌoeJesus-di in pꞌánú maapaasôn (5,000) senäˀdá in wéˀgen tꞌowa-á ovâyhúujônPeter natú̖ toˀwí Jesus taˀgendi namuuˀinHáa tꞌowa dínkhâyˀä̖ˀ dívíˀa̖míˀin Jesus óeyu̖u̖hûuwíˀin didaˀḏiJesus háa ûncha̖a̖ waa ûnˀegópóeJesus-di wí yä̖ˀḏâapîˀ pꞌoewa̖a̖hâ̖a̖ wí enúkáyvíˀweḏi ônkhehpiyeTo-an iˀ shánkí hayˀi namuu?Toˀwí Jesus-víˀpiye háa nacha̖a̖pîˀ-á ivíˀnäpiye napoeˀoWên Samaria-ˀin tꞌowaḏi Jesus wíˀóesígíkêˀpíNabâapuˀwan taˀgendi Jesus óeyu̖u̖hûuwíḏíJesus-di tségíntä̖ˀḏi wíje (72) senäˀ ovâysan iví tꞌôe dívíˀa̖míḏíHáa in búˀây Chorazin-dá Bethsaida-á Capernaum-dá dínpúuwíˀinIn tségíntä̖ˀḏi wíje (72) Jesus-ví tꞌôeˀin diwáyˀä̖ä̖Iˀ híwóˀdi Samaria-wi senMary-á Martha-á inbí tewhá iwe Jesus naˀáˀḏâajiˀJesus-di iví khä̖geˀnin jûusu i̖ˀgeḏi ovâyhá̖ˀoˀDitú̖ Penísendiḏi Jesus óekhä̖geˀmáaˀinHáa taˀgendi gihíhchanpúuwíˀinIn tꞌowa didaˀ Jesus wí pínnán tꞌôe iˀa̖míˀinJesus-di ovâytu̖ˀan iví híˀ ônjoegiˀoḏáhoˀ, wên ko wên tꞌún phoˀ dâykéeˀí waagibá dívíˀoˀJesus-di in Pharisees-áḏí in Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀindáḏí ovâytu̖ˀan tꞌôephaḏe dínpúuwíˀinJesus iví khä̖geˀnin itu̖ˀan dívíˀá̖yîngiˀa̖míˀinJôesi Táḏáḏa̖ˀmân âykhunwôedaˀíJesus-víˀpiye ívíwä̖yundeḏáho gínkhâyˀä̖ˀ han gitú̖u̖níˀinJesus-di iˀ koḏitꞌowa sen ánshaapîˀ namuuˀiví̖ˀgeḏi ovâytu̖ˀanJesus-di ovâytu̖ˀan hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏi wíḏiˀá̖yîngi-ípíJesus iví khä̖geˀnin itu̖ˀan dikhâymúuníˀinJesus natú̖ iˀ namuuḏi tꞌowa dívíwijekhâymáaJesus-di ovâytu̖ˀan híwóˀdi hangintan dâymáˀve-í tꞌä̖hkí hä̖ä̖wí i̖ˀgeḏiJôesi-áḏí híwóˀgí óˀan waˀḏi úkoḏiḏiboˀJesus-di in tꞌowa ovâytu̖ˀan inbí tꞌaywóˀdi dâyjoeˀanpíḏá dichuu-íJesus-di wên fig tay i̖ˀgeḏi ovâyhéeˀan hä̖ä̖wí ovâyhá̖ˀa̖míḏíKaykhanwówá thaa Jesus-di wí kwee napháygípóeḏí ônhehkháaˀanJesus-di ovâyhéeˀan mustard koˀji i̖ˀgeḏi, heḏá oewáasee i̖ˀgeḏá Jôesi Táḏáví há̖hkan niˀgeḏi ovâyhá̖ˀa̖míḏíJesus-di ovâytu̖ˀan in makówáwin phóḏi hí̖yä̖̂ä̖ saygiˀin namuuJesus hânho Jerusalem isígí, hebo in Jerusalem-ˀindá óejoegiˀanKaykhanwówá thaa Jesus-di wí sen iví túˀ ûnteemuuˀiˀ ônhehkháaˀanJesus-di ovâytu̖máa wíḏívípitaygé-ípíJesus-di wên shánkíˀeeḏi i̖ˀgeḏi ovâytu̖máaḏí hä̖ä̖wí ovâyhá̖ˀanJesus-di ovâytu̖ˀan nabâapuˀwan taˀgendi iví khä̖geˀnin dipúuwíḏiJesus natú̖ iví khä̖geˀnindá a̖a̖yä̖ä̖ waaginbá dimuuJesus-di wí kꞌúwá napeḏeejiˀiví̖ˀgeḏi ovâytu̖ˀanWí kwee wí chä̖ˀ wáy ihoˀiví̖ˀgeḏi Jesus-di ovâytu̖ˀanJesus-di wí eˀnú napeḏeejiˀiví̖ˀgeḏi ovâytu̖ˀanJesus-di chä̖ˀ i̖ˀgeḏi ovayhéeˀanJesus-di wên Pharisee tꞌowa ovâyhá̖ˀanJesus-di wí koḏitꞌowa senbí̖ˀgeḏi wí sehkanäwó nawówájiˀi senbí̖ˀgeḏá ovâytu̖ˀanJesus-di tꞌaywóhkan niˀgeḏi ovâyhéeˀanJesus-di wä̖yu̖ i̖ˀgeḏi ovâyhéeˀanHáa wí pantꞌôeˀiˀ ûnkhâyˀä̖ˀ waa iˀa̖míˀinJesus-di tä̖ ihay senäˀ diphéetaymuuˀin inbí phée dínmuuˀi ovâyjâaˀanJesus iví khä̖geˀnin itu̖ˀan nawáyˀä̖ˀ i̖ˀgeḏiJesus-di jûusu i̖ˀgeḏi ovâyhá̖ˀoˀJesus-di wí Pharisee-ví̖ˀgeḏi heḏá wí tax phahsandiví̖ˀgeḏá ovâytu̖ˀanJesus-di in áyyä̖̂ä̖ ovâysígíhógiWí sen koḏitꞌowa namuuˀi Jesus-víˀpiye naˀä̖ä̖Powingîˀ Jesus iví khä̖geˀnin itu̖ˀan nachuwagíˀoˀinJesus-di wí sen natsíˀtꞌaamuuˀiˀ iví keetan óemä́giJesus oe Zaccheus-víˀpiye naˀáḏâamääJesus-di ovâytu̖ˀan dínkhâyˀä̖ˀ iˀ hä̖ä̖wí ovâymä́giˀiˀḏi híwó dívíˀa̖míˀinJesus oe Jerusalem búˀ natsꞌú̖, heḏi in tꞌowaḏi óesígíˀanJesus Jerusalem imúndeḏi isíhtä̖ä̖Jesus iˀ méesate hayˀi iweḏi in dâyhä̖ä̖wíku̖ˀchꞌáaḏeˀin ovaykhehpiyeJesus óetsikaˀyan toˀḏan ônkꞌûˀ iví tꞌôe iˀa̖míḏíJesus-di in yä̖ˀḏâapíˀin úuva áaphä̖ä̖ á̖yí̖ˀninbí̖ˀgeḏi ovâytu̖ˀanTax wáˀâa i̖ˀgeḏi Jesus óetsikaˀyanIn Sadducees-di Jesus óetsikaˀyan in dichuuˀin diwáywówápúuwí i̖ˀgeḏiTo-an namuu iˀ toˀwí Jôesi Táḏáḏí óesógeˀiˀ tꞌowa ovâyˀaywoeníḏí?Jesus iví khä̖geˀnin itu̖ˀan in Huḏíyoví khuu dâyhá̖ˀoˀin waaginbá wíḏimúunípíWí kwee iví sen ûnchuuˀi-á iví chä̖ˀ tꞌä̖hkí imä́giJesus iví khä̖geˀnin itu̖ˀan iˀ méesate hayˀi-á tꞌowa dâynayu̖khâymáaJesus-di ovâytu̖ˀan báyékí tꞌôephade naˀä̖ˀinJesus-di ovaytu̖ˀan Jerusalem búˀ-á nanda̖ˀ dâyjoekankhâymáaˀinIˀ toˀwí tꞌä̖hkí tꞌowagîˀ naˀaypu̖yä̖ˀi naˀä̖ˀJesus-di wên fig tay i̖ˀgeḏi ihéeˀan hä̖ä̖wí ovâyhá̖ˀamíḏíJesus-di ovâytu̖ˀan dívíˀá̖yîngiˀa̖míˀinWên híˀ dâykꞌûˀ Jesus óekáyjíḏíJesus-áḏí iví khä̖geˀnindáḏí dimän iˀ Passover shánkíˀeeḏi koegîˀ dâykꞌoˀíḏíJesus-ví tꞌä̖ˀgeˀin kindiˀin húukanJesus-ví khä̖geˀnin dívítu̖hä́nbo wéˀi-an in diweḏi shánkí hayˀi namuu i̖ˀgeḏiJesus-di Peter óetu̖ˀan, “U̖-á powin untú̖u̖ní naa wíḏítaapíˀin.”Jesus iví khä̖geˀnin itu̖ˀan tsijó pháˀ dâykuumä́-íḏíJesus oe Olive Okú gin dâytu̖ˀoˀ iwe ijûusuˀanJesus óepankêˀPeter-di ovâytu̖ˀan Jesus wíˀóetaapíˀinIn sundaḏoḏi Jesus óejänäkíˀanIn Huḏíyo tunjowaˀdi Jesus iví̖ˀgeḏi óetsikaˀmáaJesus oe Pilate-víˀpiye óehoˀJesus oe Herod-víˀpiye óehoˀJesus óekheˀkhâymáa, hewänbo Barabbas-á óemaˀpꞌä̖́ḏiJesus oe Calvary-piye óehoˀJesus wên wíje sänminbí pinuḏi phéˀwin deeḏi óetꞌóhtä̖gekꞌûˀJesus nachuuJesus óekhä̖ˀkꞌûˀJesus wówáˀi napeeIn wíje oe Emmaus búˀaypiye damänninbíˀpiye Jesus ipikeeyanJesus iví khä̖geˀninbíˀpiye ipikeeyanJesus oe makówápiye napee