LUKA
Kalɛ Wĩ a Ndɛ Ayekĩ Luka Tsɛlɛ Ke a
ⅠƆnɔkɔɛ̃ Tiofilo, bati pii bɔa mbɔdi ayekĩ baapuli, bɛtsɛlɛ lɛtsa nyɛ lɛtsa a kĩ lɛya nɛ boe kamɛ a biyi. ⅡBɛtsɛlɛ lɛtsa a kĩ bibi boe a, ndɛ ayekĩ binu bitomɛna bikĩ bɛmɔ́ fɔlɛtsa kĩĩ bamɛ kito anɛ kayɔkayi a, ade bide lɛtsã nɛ foe akũ a. ⅢFoesũ, Ɔnɔkɔɛ̃ Tiofilo, nɛ ayekĩ yĩ mɔawɛ a ntsã fɔlɛtsa kĩĩ flee kamɛ kito kayɔkayi a sũ ni, nkɔna kĩ fɔnɛnɛ kĩ matsɛlɛ fɔlɛtsa a pɛpɛɛpɛ mma nɔ. ⅣNkɛna fukĩĩ ayekĩ aanyi ɔnɔkɔali kalɛ a nɛ fɔlɛtsa a kĩ bɛtsa nɔ a flee kamɛ.
Bɛkpa Kanyi Nɛ Yohanes Mui Ɔwɔlanɛ Kama Akũ.
ⅤNɛ lɔkɔ a kĩ Herodes kanya lɛgã nɛ Yudea tite akũ a, Yudafɔ ɔsɔfɔ odi na kĩ bavɛ Zakaria. Eto ɔsɔfɔ katsu a kĩ bavɛ Abiya a kamɛ. Ɔtsɔ̃ dĩ nyɛ Elizabet kĩ ye malo eto ɔsɔfɔ Aaron kasinu a kamɛ. ⅥƆtsɔ̃ mɔ ɔnyɔ kĩĩ dzi nkpã wĩ nɛ Baguma anɛ, ade bɛkadi ye tɛbla mɔ nhihiɛ akũ pɛpɛɛpɛ a. ⅦBati kĩĩ táma obi odima kitonɛkĩ Elizabet nya oduko, ade bati nviã a lɛmɛ dɛ a.
ⅧLuwi a Zakaria kakɛna ye tɔsɔfɔ adzuma nɛ Yudafɔ afɔliɛ kabɔakɔ̃, kitonɛkĩ be katsu a akũ fuke. ⅨNɛ be basɔfɔ adzuma kakɛna onukpɛ̃ a, biwole ade fɔyake nɛ Zakaria akũ, kĩ ɛnaate ɔnyɔ mɔ ɔlɛ̃ ɛkpa Baguma nɛ ye afɔlibɔ atɛnyɛ a akũ. Foesũ ewo ɛnaa Yudafɔ afɔliɛ kabɔakɔ̃ a. ⅩLɔkɔ a kĩ ɛkate ɔnyɔ a, bati nkaɛ a ko nɛ kanya bɛkabɔa mpaɛ.
ⅪBoe Ɔlate ode fɔtɔ ɔnyanɛ odi nyɛ ye akũ ɛtsa ye nɛ ɔnyɔ katekɔ̃ a sɔmɔna sɛmakɛ. ⅫKĩ Zakaria mɔ́ ye a, ɛbɔa obili ade libe wo ye paa a. ⅩⅢLɛmɛ Baguma ode fɔtɔ ɔnyanɛ a bi ye kĩ, “Zakaria, tavila! Baguma nu nɔ mpaɛbɔ, nɔ ɔtsɔ̃ Elizabet aama obinyole ɛkpa nɔ. Aate ye dĩ kĩ Yohanes. ⅩⅣKawɔlɛ aade nɔ paa, ade ayea kawɔlɛ aade bati pii lɛmɛ ntɛ bɛma ye a. ⅩⅤYaanya oti kpale nɛ Baguma anɛ. Kɛtánɛ kĩ yamɔa waĩ ĩye bavɛ mɔ ɔsĩ. Ade kito ye kama kamɛ ni, Hũhũ Kpalɛwa aatɛ ye kamɛ. ⅩⅥAde ye aanya oti kĩ yaamunikimɔ Israelfɔ bati pii ɛyamɛna nɛ be Ɔlate Baguma a sɛkɛ̃ a. ⅩⅦYaanya boe Ɔlate kaya a lɔtɔ ɛna hũhũ mɔ kɔbɛ̃ ndɛ ayekĩ Baguma Onukpɛ̃ Ɔnyɛnɛ Eliya na a. Yaalɔla babi mɔ balɛga kayite. Yaadani bikĩ bideĩ atɔ ɔsĩ bɛna adzuni ndɛ bikĩ bakɛna tuwĩ. Fukĩĩ aafɔ̃ boe Ɔlate bati lɛna nɛ kukũmanɛ kamɛ bɛkpa ye.”
ⅩⅧAde Zakaria via ode fɔtɔ ɔnyanɛ a kĩ, “Nde maakɛna ĩnyi kĩ fukĩĩ aaya nɛ foe kamɛ? Kitonɛkĩ ndɛ, ade yĩ ɔtsɔ̃ lɛmɛ dɛ a.”
ⅩⅨBaguma fɔtɔ ɔnyanɛ a kpa mbuayɛ kĩ, “Yĩ nyɛ Gabriel kĩ madza nɛ Baguma anɛ. Ade ye lido yĩ kĩ ĩyaabi nɔ ɔlɛdo wĩ kĩĩ a. ⅩⅩLɛmɛ ɔtátɛ yĩ ɔlɛdo odo, kĩ yaaya nɛ foe kamɛ nɛ lɔkɔ a kĩ Baguma hihiɛ eyi a. Nɛ foesũ aatɔ lumumu, ɔláapuli ɔlɛ kɔdzɛla kɛnaawo luwi a kĩ fɔlɛtsa a kĩ nlɛ ĩyi kĩĩ a aaya nɛ foe kamɛ.”
ⅩⅪNɛ lɔkɔ a kamɛ a, bati a kĩ bɛna nɛ kanya bɛkadzɔlɛ Zakaria kɛna saa, ade bɛkabu lɔlɔ kamɛ nɛ lɛtsa a sũ kĩ ebuna owi beblebee nɛ afɔliɛ kabɔakɔ̃ a. ⅩⅫKĩ Zakaria nɛ ɛya a, ɛtábuki epuli ɛlɛ kɔdzɛla mɔ be. Foesũ bɛmɔ́ biyi ɔsũ kĩ ɛmɔ kanyɛkatsa kadi nɛ afɔliɛ kabɔakɔ̃ a. Kĩ ɛtɔ lumumu sũ ni awɛ ɛkɔa ɛkakɛna nsɛntsɛlɛni katsa be.
ⅩⅩⅢKĩ Zakaria yua ye adzuma nɛ Yudafɔ afɔliɛ kabɔakɔ̃ a, ɛdzakũ ɛnaa ɔtɔ. ⅩⅩⅣKe liti a, Elizabet yatsãmɔ kɔma ade ɛtábuki ɛnɛ kanya a. Ɛkɔla ye akũ tidetɔ elo flee. ⅩⅩⅤAdeke Elizabet lɛ kĩ, “Finyaakĩĩ ni, Baguma bumɔ yĩ ade ɛnyɛ yĩ kɔnyɔã nɛ bati anɛ a.”
Bɛlɛ Yesu Kama Biyi.
ⅩⅩⅥNɛ tidetɔ evũ liti a, Baguma do ye ode fɔtɔ ɔnyanɛ Gabriel ɛnaa Galilea ɔmatɔ odi kĩ bavɛ Nazaret kamɛ. ⅩⅩⅦOde fɔtɔ ɔnyanɛ kĩĩ kɔa ɔlɛdo ɛma oyitsɔ̃ kĩ bitinya bɛkpa onyole kĩ bavɛ Yosef, kĩ ɛnyɛ Lɛgã Dawid kasinu a kamɛ obi. Oyitsɔ̃ a dĩ nyɛ Maria. ⅩⅩⅧOde fɔtɔ ɔnyanɛ a ya nɛ Maria sɛkɛ̃ ade ebi ye kĩ, “Oyitsɔ̃, mawɔ̃na nɔ nɛ lukudɔ kamɛ! Nɔ oti kĩ bɛmɔ́ kɔnya, boe Ɔlate tomɔ nɔ!”
ⅩⅩⅨOde fɔtɔ ɔnyanɛ ɔlɛdo a fɔ̃ Maria kɛna basaa, ade evia ye akũ kĩ, “Litsa kawɔ̃na nɛ awĩ a?” ⅩⅩⅩAde ode fɔtɔ ɔnyanɛ a bi ye kĩ, “Maria, tavila. Baguma mɔ́ nɔ kɔnya. ⅩⅩⅪAatsãmɔ kɔma ɔma obinyole, lɔkɔa aate ye dĩ kĩ Yesu. ⅩⅩⅫYaatɛ dĩ paa kĩ bati aavɛ ye kĩ Baguma Nɛ Ode Flee Obi. Boe Ɔlate aadzina ye lɛgã ndɛ ɔwanyɔ Dawid aye. ⅩⅩⅩⅢAde yaanya lɛgã nɛ Yakob babi mɔ bawa akũ daa a. Ye lɛgãkanyakɔ̃ a lɛláawũna dadaada.”
ⅩⅩⅩⅣAwã naa Maria bi Baguma ode fɔtɔ ɔnyanɛ a kĩ, “Nde fukĩĩ aapuli fɔya nɛ foe kamɛ nɛ lɔkɔ kĩ ĩnyína onyole a?”
ⅩⅩⅩⅤAde ke ode fɔtɔ ɔnyanɛ a bi ye kĩ, “Hũhũ Kpalɛwa ayako nɛ nɔ akũ ade Baguma kɔbɛ̃ aatɛ nɔ kamɛ a. Foesũ obi kpalɛwa a kĩ aama a ni, baavɛ ye kĩ Baguma Obinyole. ⅩⅩⅩⅥMawɛ kĩ kai nɔ akũ oti kĩ bavɛ Elizabet. Bati alɛ kĩ ɛláama, lɛmɛ finyaakĩĩ ɛtsɛ̃mɔ kɔma. Edeĩ nɛ odetɔ ovũde kamɛ, titɔ kĩ ɛdɛ posoposo malo. ⅩⅩⅩⅦKitonɛkĩ lɛtsama lɛláa kĩ Baguma lɛláapuli ɛkɛna.”
ⅩⅩⅩⅧAde Maria bi ye kĩ, “Dã, boe Ɔlate ɔsumunɛ manɛ. Fɔya nɛ foe kamɛ fɔkpa yĩ ndɛ ayekĩ ɔlɛ a.” Ade ode fɔtɔ ɔnyanɛ a dzakũ ɛfɔnɛ ye a.
Maria Nasɛla Elizabet.
ⅩⅩⅩⅨ-ⅩⅬNɛ fuwi a na kamɛ a, Maria manɛ akũ, ɛwɛ sɔwa ɛnaa Zakaria awã nɛ Yudea ɔmatɔ odi kĩ edeĩ nɛ tɔtɔ kamɛ, ade ɛnawɔ̃na Elizabet a. ⅩⅬⅠKĩ Elizabet nu Maria kawɔ̃na a, ye obi nɛ sɛmɛ kamɛ a kuna akũ, ade Hũhũ Kpalɛwa a tɛ Elizabet kamɛ a. ⅩⅬⅡAde awã na ɛbɔa fɔwɔla kɔɔba ɛlɛ kĩ, “Bihila nɔ nɛ batsole flee kamɛ, ade bihila nɔ sɛmɛ kamɛ obi a lɛmɛ a! ⅩⅬⅢYĩ nyɛ owei kĩ boe Ɔlate ɔma ya kĩ yayaawɔ̃na yĩ? ⅩⅬⅣLɔkɔ a kĩ nsila nnu nɔ kawɔ̃na pɛ, obi nɛ yĩ sɛmɛ kamɛ a kuna akũ mɔ kawɔlɛ. ⅩⅬⅤBihila nɔ paa kitonɛkĩ ɔtɛ odo kĩ Baguma ɔlɛdo a kĩ ɛlɛ nɛ nɔ akũ a aaya nɛ foe kamɛ.”
Maria Sã Kamu Ɔnɔ.
ⅩⅬⅥAwã naa Maria lɛ kĩ,
“Yĩ ɔwɔlɛ amu Baguma.
ⅩⅬⅦAde kawɔlɛ ade yĩ hũhũ a, nɛ Baguma yĩ Ɔtɛnɛ a sũ,
ⅩⅬⅧkitonɛkĩ ete anɛ nɛ,
yĩ ye ɔsumunɛ kĩ ɛnyɛ́ lɛtsama akũ.
Kito finyaa kanaa ni, babi mɔ bawa flee aavɛ yĩ oti kĩ bihila ye,
ⅩⅬⅨkitonɛkĩ Baguma Otumifɔ kɛna fɔtsa kpale ɛkpa yĩ.
Ye dĩ akũ kpalɛ.
ⅬYe kɔnyakamɔ waa,
kɛkpa babi mɔ bawa kĩ bavila ye a.
ⅬⅠƐkɛna fɔtsa kpale,
ade ɛyalɛ bati a kĩ bɛdɛla be akũ nɛ ode mɔ be kakɔna flee a.
ⅬⅡƐdzɛla fɔgã kĩ fudeĩ kɔbɛ̃ nɛ be fɔgãkpo akũ,
ade ɛdɛla bikĩ bɛdɔla be akũ a nɛ ode a.
ⅬⅢƐkpa bikĩ kɔlɛ akɔ be a fɔtsa wĩ pii,
ade ɛfɔ̃ bikĩ bideĩ akũ a dzakũ mɔ awɛ pupulidza a.
ⅬⅣ-ⅬⅤEte anɛ nɛ lɛtsa a
kĩ ɛlɛ eyi ɛkpa boe bawanyɔ a akũ,
ade ɛyaabumɔ ye ɔsumunɛ Israel a.
Ete anɛ, ɛmɔ Abraham kɔnya,
mɔ ye babi mɔ bawa kito finyaa flee kanaa!”
ⅬⅥMaria dzi nɛ Elizabet sɛkɛ̃ ndɛ tidetɔ ɛlalɛ fɔmɔ emuniki ɛnaa ɔtɔ.
Bɛma Yohanes Mui Ɔwɔlanɛ a.
ⅬⅦKĩ Elizabet aama a, ɛma obinyole. ⅬⅧYe akũ bati mɔ banunɛ flee nu ayekĩ Baguma kɛna sɛmɛ kalɛ ɛkpa ye, foesũ be flee bɛmɔ́ kawɔlɛ paa mɔ ye.
ⅬⅨKĩ akɔkɔa a tɛ fuwi ɛlɛ̃ a, ye akũ bati ya kĩ batsua ye lɛkpati, ade bɛwɛ kĩ bakɔa ye ɔlɛga dĩ Zakaria bite ye a. ⅬⅩLɛmɛ ɔma tátunɔ mɔ be, ade ebi be kĩ, “Ye dĩ aanya Yohanes.”
ⅬⅪAde awã mɔ bibi ye kĩ, “Odima táto nɔ kɔla kamɛ kĩ yanya dĩ a na.”
ⅬⅫNɛ foesũ bɛkɔa awɛ bɛkɛna nsɛntsɛlɛni bivia ɔlɛga kĩ ɛtsa dĩ a kĩ ɛwɛ kĩ yate obi. ⅬⅩⅢAwã naa Zakaria via sileti ade ɛtsɛlɛ ete kĩ, “Ye dĩ nyɛ Yohanes.” Fɔkɛna be a flee saa. ⅬⅩⅣDeedimɔapɛ Zakaria buki edo kɔdzɛla kalɛ awɛ ade emu Baguma a. ⅬⅩⅤLibe wo ye banunɛ a flee ade fɔlɛtsa kĩĩ gba nɛ tɛmatɔ a kĩ tideĩ nɛ Yudea tɔtɔ kamɛ a flee a. ⅬⅩⅥFɔlɛtsa kĩĩ kpa bati a kĩ binu foe a lɔlɔ kamɛ kabu, ade bivia be akũ kĩ, “Litsa odu obisɛ̃ kĩĩ aadani ɛkɛna?” Bivia foe kitonɛkĩ fɔwaa yedede kĩ Baguma kɔbɛ̃ tomɔ ye.
Zakaria Lɛ Baguma Fɔlɛtsa Eyi.
ⅬⅩⅦHũhũ Kpalɛwa tɛ obisɛ̃ a ɔlɛga Zakaria kamɛ ade ɛlɛ Baguma fɔlɛtsa eyi kĩ,
ⅬⅩⅧ“Mifɔ̃ bumu boe Ɔlate, Israel Baguma,
kitonɛkĩ ɛyabumɔ ye kade bati, ade ɛnyɛ be nɛ tɔkpa kamɛ a.
ⅬⅩⅨƐkpa boe Ɔtɛnɛ kĩ edeĩ kɔbɛ̃,
oti kĩ ɛnyɛ ye osumunɛ Lɛgã Dawid kasinu a kamɛ obi.
ⅬⅩⅩNɛ ayekĩ ɛlɛ eyi anɛ kɔkɔɛ ɛtsãmɛna ye onukpɛ̃ banyɛnɛ kpalɛwa a akũ,
ⅬⅩⅪkĩ yaanyɛ boe etomɛna bikĩ bapi boe osumbɔ
mɔ boe bakesĩnɛ flee awɛ kamɛ.
ⅬⅩⅫƐlɛ kĩ yaamɔ boe bawanyɔ kɔnya,
ade ete anɛ nɛ ye nhihiɛ kpalɛwa a kĩ ɛkɛna eyi a akũ a.
ⅬⅩⅩⅢ-ⅬⅩⅩⅣYaakɛna nɛ fubo a kĩ ɛlɔ ɛkpa boe ɔwanyɔ Abraham,
kĩ yaanyɛ boe etomɛna boe bakesĩnɛ awɛ kamɛ a akũ,
ayekĩ bɔ́apuli busum Baguma nɛ katavila kamɛ,
ⅬⅩⅩⅤboe akũ lɛkpalɛ, budzi kadzi wĩ nɛ ye anɛ, nɛ boe nkpã fuwi flee kamɛ.
ⅬⅩⅩⅥNɔ, yĩ obi, bati aavɛ nɔ Baguma Nɛ Ode Flee Onukpɛ̃ Ɔnyɛnɛ.
Ade nɔ aanya boe Ɔlate lɔtɔ lɔkɔa ɔlɔla osi ɔkpa ye kaya a.
ⅬⅩⅩⅦAabi ye bati kĩ baana katɛ
nɛ be titikpa kakɔakate kamɛ.
ⅬⅩⅩⅧBoe Baguma deĩ sɛmɛ kalɛ mɔ ɔwɔlɛ bɔɛɛ,
foesũ yaafɔ̃ katɛ ɔhaĩ a lide ɛkpa boe.
ⅬⅩⅩⅨYaafɔ̃ ɔhaĩ kĩĩ lɛyaako nɛ bati a kĩ bideĩ nɛ ɔtũ kamɛ,
mɔ bikĩ bideĩ nɛ wuda kuyo kamɛ a akũ,
lɔkɔa ɛkpã boe ɛtsãmɛna lukudɔ osi akũ.”
ⅬⅩⅩⅩObisɛ̃ a bo anɛ nɛ sukɛna mɔ hũhũ kamɛ. Edzi nɛ kɔsa kamɛ, kɛnawo luwi a kĩ ɛnyɛ ye akũ ɛtsa Israel kanade a.