Mbuli Inojile vyoyandichigwe na
Lukasi
Chilongole
Mbuli Inojile yandichigwe na Lukasi ndo imwe ya vitabu vine viwele mli ilagano lya sambi vilingusima mbuli ya ukomu Yesu Kilistu. Chila chimwe changuchemigwa Injili, ilinguzeleka kota Mbuli Inojile. Navyandichigwa na Matei na Malichi na Lukasi na Yohana, mhela Yesu loyabagame. Lukasi handiche yeka mbuli ya ukomu wa Yesu, ila nakandika vinhu vyeng'ha, walanguswa wa Yesu vyowaditile loyabagame na kuzilipuka, chitabu chino chilinguchemigwa Madito ga watumigwa. Kuduhuli ne yumwe yavizelele mhela wachi na kohi Mbuli Inojile ya Lukasi koyandichigwe, ila wasomile wangukunda kota hanji nayandichigwa kuli mhela wa makumi saba kulawila Yesu loyavumbuche.
Lukasi ndo yandiche, heye nayali dakitali. Nzila yoyandiche na ndonga yoyatumiye, yangulajila kota heye nakasoma lukami. Lukasi nakagana kwandika goya mbuli ya ukomu wa Yesu, yosima madito nagalawile, ahyo wanji welanguse kwa kugasoma (Lukasi 1:1-3). Nahawele Myahudi (Wakolosai 4:10-14). Nakandika kuta na wanhu hawawele Wayahudi wavizele choyandiche. Ayi yangoneka hala hoyasimile vihendo vya Wayahudi (Lukasi 1:8).
Mbuli Inojile yandichigwe na Lukasi iwhana ng'hatu na vitabu vya Matei na Malichi kwa vila vyangusima mbuli nyinji zilingiwhana na nzila imwe. Mli vitabu vidatu, Lukasi changusima mbuli nyinji zilinguwala kuvumbuka kwa Yohana mbatiza. Lukasi kahi kanguhimiliza mbuli ya kilechela na kigana (3:3, 11:4, 17:3-4, 23:34) na kumlanda Nguluwi (3:21, 5:16, 6:12, 11:1-12, 22:32).
Gali Mgati
Kuli sula ya 1:1-4, Lukasi kangulonga mbuli ya Injili ya heye na chiwalo cha kwandika.
Hamba kangusima kuvumbuka kwa Yesu na vyoyawichile goya kwaluka kulangusa (1:5-4:13).
Honhu hakulu ha Injili (4:14-21:38), Lukasi kangusima mbuli ya mijito yoyakolile Yesu, kota vila vinduzanduza vyoyaditile na vinhu vyoyalanguse.
Mwiso, mli sula mbili za mwiso za chitabu, Lukasi kangusima vila Yesu vyobagame na kutiligwa na kuzilipuka.
1Mkulu Teofili,
Wanhu wenji wadita kota vila vyowadahile kwandika vinhu vila vilawile hagati hahetwe. 2Nawandika vinhu vyotulonjelwe na awala waviwene avyo kwa meho ga hewo kulawa kwaluche na kudamla Mbuli Inojile. 3Ahyo mkulu Teofili, lekachoni na heni ndola goya vinhu avyo vyeng'ha kulawa kwaluche, nambona hata heni ndikwandichile goya vila vilawile. 4Ndangudita hino leka hegwe nagwe uvizele kukomya kweng'ha kuli vinhu vyoulanguswe.
Kuleligwa kwa Yohani kwangudamuligwa
5Mihela Helodi loyali mndewa wa Yudeya, kwali na mtambika yumwe itagwa lyake Zakalia, heye yali mchilundo cha watambika cha Abiya. Mdala wa heye nakachemigwa Elizabeti, heye yali wa lukolo lwa mtambika Aluni. 6Weng'ha weli watanganiche hali meho ga Nguluwi, wochikala kwa kuwinza vyoyolonga na kulajiza Mkulu Nguluwi. 7Nawalihela mwana, lekachoni Elizabeti yali mhende, na weng'ha weli wali walalile lukami.
8Zuwa limwe Zakaliya yali yodita mijito ja kutambika kuli Ng'handa ya Nguluwi, lekachoni yali nzamu ya heye ya kulavya nhambiko. 9Kota vyoili chihendo cha watambika, simbi imgubuchila Zakalia kwinjila Ng'handa ya Mkulu kufunyiza ubani. 10Wanhu wenji wali wamemile kunze wolanda Nguluwi mhela awo wa kufunyiza ubani.
11Hamba mhilisi wa Mkulu Nguluwi kamlawila Zakaliya, kema kudilo kwa alitale ya kufunyiza ubani. 12Zakalia loyamuwene, nakatinuka vibi, yokakama aku yodumba. 13Ila mhilisi wa kilanga nakamlonjela, “Zakalia, uleche kudumba! Nguluwi kahulika kulanda kwa hegwe. Mdala wa hegwe Elizabeti kokulelela mwana mlume, hegwe kompa itagwa Yohani. 14Hegwe kosangalala na kusechelela ng'hatu, na wanhu wenji wosechelela kuleligwa heye. 15Kowa mng'hangala hali Mkulu. Hong'hwa divai wala chinhu chigazaga. Komema Muhe Yelile kulawa mmunda mwa mamo wa heye. 16Kowahilusa wanhu wenji wa Izilaeli wampale Mkulu, Nguluwi wa hewo. 17Komlongolela Mkulu, kowa na mong'ho na ludali lwa mloli wa Nguluwi, Eliya, kowadita wahaza na wana wegane. Kowagalamla wanhu wohambe wamkunde Nguluwi wawe na majesa gatanganiche, na kuwakola wanhu wekale goya kumbochela Mkulu.”
18Zakalia nakamuuza ayo mhilisi wa kilanga, “Hino ndovizela ndaze kota mbuli ayi yakukomya? Heni ndala, na mdala wa heni kalala.” 19Yula mhilisi wa kilanga nakamlonjela, “Heni Gabulieli, ndilingwima hali Nguluwi. Heye ndo yanhumile kuya kulonga na hegwe na kukulonjela mbuli ayi inojile. 20Ila kwa vila hambe ukunde mbuli ayi yoilawila kwa mihela jake, kolemwela kulonga mbaka ago gondikulonjele, galawile.”
21Mhela awo, wala wanhu wali wombeta Zakalia, wabubuwala vyoyali yokawila kulawa mli Ng'handa ng'hulu ya Nguluwi. 22Vyoyalawile kunze ya Ng'handa ya Nguluwi, nakalemwela kulonga nawo, ahyo nawavizela kona maono mla mng'handa ya Nguluwi. Kwa vila yali yolemwela kulonga, ila yaliyolajila na moko.
23Muhela wa heye wa kudita mijito kuli Ng'handa ng'hulu ya Nguluwi lo umalile, kahiluka kaye. 24Hamba kuli mazuwa mado, mhazwa wa heye Elizabeti kawa na himila, kekala haluga mg'handa miezi jihano. Kalonga, 25“Mkulu kanditila aga. Sambi kandajila isungu lya heye. Kambusila soni iwele na heni hali wanhu.”
Kuleligwa kwa Yesu kwangudamligwa
26Kuli mwezi wa sita wa himila ya Elizabeti, Nguluwi kamlajiza mhilisi wa kilanga yalinguchemigwa Gabulieli, yalute kuli muji ulinguchemigwa Nazaleti, kuli isi ya Galilaya. 27Nakoya kwa mhinza yumwe yalinguchemigwa Maliya, yabanichilwe na munhu yumwe itagwa lyake Yusufu wa lukolo lwa mndewa Daudi. 28Mhilisi wa kilanga nakaluta kwa heye, kamlamusa, “Kulamka! Mkulu Nguluwi kahamwe na hegwe, naheye kakutambichiza ng'hatu!”
29Maliya loyahuliche luzi awo, nakesinza lukami, kaza ngijesa mnhumbula ya heye, kulamsa aku kwa ndaze? 30Ila yula mhilisi wa kilanga nakamlonjela, “Maliya, uleche kudumba! Nguluwi kakugalila kunoga kwa heye. 31Ahino, kowa na himila, hamba kolela mwana wa udewele mlume na komchemela itagwa Yesu. 32Heye kowa mng'hangala na kochemigwa Mwana wa Nguluwi yali kuchanya ng'hatu. Mkulu Nguluwi komdita yawe mndewa kota vyoyali sekulu wa heye Daudi. 33Kowa mndewa wa lukolo lwa Yakubu kolutilila, na undewa wa heye wowa hela kuduma!”
34Maliya nakamlonjela mhilisi wa kilanga, “Heni, sinating'hana na mlume. Lelo ago gowa ndaze?” 35Yula mhilisi wa kilanga nakamlonjela, “Muhe Yelile kokudulichila, na mong'ho wa Nguluwi lokugubika. Kwa mbuli ayo, mwana yelile yoleligwa kochemigwa, Yelile mwana wa Nguluwi. 36Ulole, Elizabeti mng'holoze heye! Wanhu nawamchemile mhende, leka sambi kana himila ya myezi sita, nakulala koyalalile. 37Mina kwa Nguluwi kuduhuli mbuli iwele ngulemwelwa.”
38Maliya kalonga “Heni nda chitumagwa wa Mkulu, iwe kota vyoulonjile.” Hamba yula mhilisi wa kilanga nakoka.
Maliya kangumjendela Elizabeti
39Logakolile mazuwa mado, Maliya nakawoha majendo kuluta himahima mbaka mji umwe, uwele mchidunda cha Yuda. 40Ako nakenjila mng'handa ya Zakalia, kamlamsa Elizabeti. 41Elizabeti lowahuliche kulamusa kwa Maliya, chali chitigasika mmunda mwa heye. Elizabeti kamemezwa Muhe Yelile, 42na heye kalonga kwa lizi likulu, “Kutambichizwa kusinda wadala weng'ha, na mwana youmulela kotambichizwa. 43Heni nda whaani, leka mamo wa Mkulu wa heni yanjendele? 44Lonhyuliche ulamso wa hegwe, chali mmunda mwa heni chitagasika kwa kusangalala. 45Kutambichizwa ng'hatu hegwe kwa kukunda mbuli ya Mkulu, kwa vila yowa ikomya kwa gala Mkulu goyakulonjile hegwe!”
Lwimbo lwa maliya.
46Maliya kalonga,
“Nhumbula ya heni yangumutogola Mkulu,
47na muhe wa heni wangusangalala kwa Mbuli ya Nguluwi mlohozi wa heni,
48Lekachoni kang'humbuka, chitumagwa wa heye yaholile!
Kulawa sambi na kulutilila, wanhu weng'ha wonhyema mtambichizwa,
49kwa vinhu vikulu Nguluwi vyoyaditile.
Itagwa lya Nguluwi lyela.
50Kulawa ulelo awu na kulutilila,
kawalajila Isungu weng'ha walingumdumba heye.
51Kadita mbuli ng'hulu kwa moko wa heye.
Kawasambalula wali na mnvimnvi majesa ga mnhumbula za hewo.
52Kawadulisa wandewa kulawa mvigoda vya hewo vya undewa,
nakawakwiniza wala waholile.
53Wali na nzala kawagutiza vinhu vinojile,
wali na lufufu kawaleka walute moko yeng'ha.
54Kambochela Izilaeli chitumagwa wa heye,
yokumbuka isungu lyake.
55Kota vonawalongane na wakulu wa hetwe,
Ibulahimu na ulelo wa heye mazuwa gose.”
56Maliya nakekala na Elizabeti miyezi jidatu, hamba kahiluka kaye kwa heye.
Kuleligwa kwa Yohani Mbatiza
57Mhela wa Elizabeti kulela naufika, kalela mwana mlume. 58Wanhu wahabehi na haluga hake nawahulika Mkulu Nguluwi kamonela isungu ng'hatu, nawasangalala hamwe na heye.
59Hamba mazuwa nane nagafika ga kumwinjiza yula mwana ikumbi, wazangugana kumchemela itagwa lya mhaza wa heye, Zakalia. 60Ila mayake kalonga, “Hebu! Kochemigwa Yohani.” 61Wamlonjela, “Mbona haduhu munhu mlukolo lwenu, yalinguchemigwa itagwa ali?” 62Wamgodeza mhaza wa mwana yalonje, mwanage yapegwe itagwa lyachi. 63Heye kalanda chibao cha kwandika kandika hino, Yohani ndo itagwa lyake, weng'ha wekala wabubuwale. 64Bahala umyango na mlomo wa Zakalia ugubuka kazangulonga kahi yomtogola Nguluwi. 65Woga nauwenjila wanhu weng'ha wa hala habehi, na mbuli azo zenela chila honhu mchidunda cha Yudeya. 66Weng'ha wahuliche mbuli ayo, nawejesa mnhumbula zawo wolonga, mwana ayu kowa ndaze? Mana loneka ludali lwa Mkulu Nguluwi lwali hamwe na heye.
Lwimbo lwa Zakalia
67Zakalia, mhaza wa Yohani, kamemezwa Muhe Yelile, kazangulonga luzi lwa Nguluwi.
68Yatogolwe Mkulu Nguluwi wa Izilaeli,
kawoyela na kuwagombola wanhu wa heye.
69Katugalila mlohozi mkulu yali na ludali,
lukolo lwa Daudi mtumigwa wa heye.
70Na katulonjela aho katali kukolela kuli waloli wa heye welile.
71Hino kotulohola mmoko mwa watwihilwe hetwe,
na kulawa mmoko mwa wanhu weng'ha wehile.
72Kalonga kowonela isungu wakulu wa hetwe,
na kukumbuchila ilagano lyelile.
73Kamlahila Ibulahimu sekulu wa hetwe.
74Kutulohola mmoko mwa wanhu watwihilwe,
tuwafugamile ne kudumba,
75Tuwe welile na watanganiche hali heye,
mazuwa geng'ha ga ukomu wa hetwe.
76Na hegwe go mwana wa heni, kochemigwa mloli wa Mkulu Nguluwi yali kuchanya ng'hatu,
komlongola Nguluwi mwana komgongomanyila nzila,
77kowatagusila wanhu kota woloholigwa,
na kusilwa gehile gowaditile.
78Nguluwi wa hetwe kana isungu.
Kotusomolela lumuli lya ulohozi lituyila kulawa kuchanya.
79Nakuwamwesela weng'ha wekale kutitu kuli kwaga,
na yalongoze migulu ja hetwe mnzila ya kikala goya.
80Mwana kakula na ludali mli Muhe. Nekekala kugunuche mbaka loyelajile kwa wanhu wa Izilaeli.