Mbuli Inojile yandichigwe na
Yohana
Chilongole
Mbuli Inojile yandichigwe na Yohana ndo chimwe cha vitabu vine viwele mli ilagano lya sambi vilingusima mbuli ya ukomu wa Yesu Kilistu. Chila chimwe changuchemigwa Injili ilinguzeleka kota Mbuli Inojile. Navyandichigwa na Matei na Malichi na Lukasi na Yohana, hala Yesu loyabagame. Hanji yandichigwa na mtumigwa Yohana kuli mhela wa makumi tisa kulawila Yesu loyavumbuche. Hanga chitabu hachilingulonga kota Yohana ndo yandiche, vila yandichigwe naiwhana na zila baluwa za mwaluko na za keli na kadatu zandichigwe na Yohana. Wandiche katali ng'hatu walonga kota Yohana nakekala kuli muji wa Efeso, ahyo yangujesigwa kota na chitabu acho nachandichigwa ako Efeso.
Yohana kangulonga kota chiwalo cha kwandika chitabu achi ndo kuwatanza wanhu wakunde kota Yesu ndo Kilistu, mwana wa Nguluwi yawele mkomu (20:31). Kwa kukunda ako hetwe towa na ukomu kwa itagwa lyake. Chitabu nachandichigwa kwa weng'ha Wayahudi na hawawele Wayahudi. Mbuli Inojile yandichigwe na Yohana yavinji kuli zila Injili zinji zidatu. Nakandika menji ga vinduzanduza vyoyaditile Yesu na handiche menji ga nhelo zoyali yolangusa. Madito ganji kota kubatizigwa kwa Yesu na kujezigwa kugunuche, hakwandichigwe mlichitabu chino.
Gali Mgati;
Yohana kangwandika Mbuli Inojile kuli sula ya 1:18.
Hamba kangwandika vinduzanduza vinji vyoyaditile Yesu (1:19-12:50).
Hamba kangusima madito menji kuli ukomu wa Yesu, gahilichile kuli kubagama kwa heye na kuzilipuka kwa heye (13:1-20:31).
Yohana kangugongomanya Mbuli Inojile kuli sula ya 21 kwa kulonga Mbuli ya Yesu kulawila kwa wanhu hala loyazilipuche na hamba chiwalo cha heye kwandika chitabu.
Luzi lulingigala ukomu
1Aho mwaluko kwali na yumwe yochemigwa Luzi, na heye luzi nayali hamwe na Nguluwi, na heye Luzi nayali Nguluwi. 2Kulawa mwaluko Luzi nayali hamwe na Nguluwi. 3Kwa kukolela heye, vinhu vyeng'ha navilumbigwa. Kuduhu chinhu ne chimwe chilumbigwe kuduhu heye. 4Heye nayali mwaluko wa ukomu, na auno ukomu wali lumuli lwa wanhu. 5Na lumuli alo lwangumwesela kutitu, na ako kutitu kulemwela kuusuma.
6Nguluwi nakamlajiza munhu yumwe, itagwa lyake Yohani. 7Ayo nakoya yawalonjele wanhu weng'ha mbuli za alo lumuli, wanhu weng'ha wahuliche ulonzi wa heye na wakunde. 8Heye hawele alo lumuli, ila nakoya hela kuwalonjela wanhu mbuli ya alo lumuli. 9Alu ndo lumuli lwa kukomya ng'hatu, lumuli lulinguya kuli isi na kuwamulichila wanhu weng'ha.
10Lelo Luzi nayali mu isi, na kukolela heye Nguluwi nakalumba isi, ila wanhu wa isi nahawamkundile heye. 11Nakoya hali isi ya heye yuye, ila wanhu wali hali isi hake hawambochele. 12Ila wala wanhu wambochele na wamkundile, nakawapa ludali lwa kuwa wana wa Nguluwi. 13Hawali wana wa Nguluwi kwa nyhala za chiwunhu, kahi kwa ludali lwa lukuli na ligano lya munhu, ila kwa heye yawaditile wana wa Nguluwi kwa danda ya heye.
14Na heye luzi kawa munhu na kikala kwa hetwe. Na hetwe tuwona ukulu wa heye, ukulu wa heye yawele Mwana yaliyeka wa Mhaza, kamema isungu na kukomya.
15Yohani nakawalonjela wanhu mbuli ya heye, nayali yochemelela yolonga, “Ayu ndo ndalindilonga hala hondonjile, ‘Kanguya munhu yumwe hambele hangu, yawele mkulu kwa heni, kwa vila nayalibaha heni sinavumbuka.’ ”
16Kwa winji wa isungu lyake, hetwe tweng'ha tubochela kunoga kwa heye. 17Nguluwi katupa Malajizo kukolela Musa, ila Yesu Kilistu katugalila kunoga kwa heye na kukomya. 18Kuduhu munhu yamuwene Nguluwi mhela woneche ula. Mwanage yaliyeka, yewhanile na Nguluwi, yawele hamwe na Mhaza, ayo ndo yatuditile tumzele Nguluwi.
Ulolezi ya Yohani Mbatiza
(Matei 3:1-12; Malichi 1:1-8; Lukasi 3:1-18)
19Na awu ndo ulolezi Yohani nayaulavile mhela vilongozi wa Wayahudi kula Yelusalemu loyawalajize watambika wa Walawi kwa heye wamuuze, “Hegwe kwa whaani?”
20Yohani nahalemile kwidichila goyauzigwe, ila heye kalonga yodamla, “Heni siwele Kilistu Mlohozi.”
21Baho wamuuza, Lelo hegwe kwa whaani? Hegwe uli Eliya?
Kawedichila, Hebu. Heni siwele Eliya!
Wamuuza, Lelo hegwe kwa Mloli?
Heye kedichila, Hebu!
22Ahyo wamuuza, “Lelo kwa whaani? Kwangulonga ndaze kwa hegwe gwegwe? Tulonjele leka tuwahilusile ko kowutulajize goukwidichila.”
23Yohani kawedichila, “Heni ndo yula mloli Isaya yalonjile mbuli za heye kuta,
“ ‘Lizi lya munhu lyanguhulikwa hagunuche,
mgongomanyileni Mkulu nzila ya heye!’ ”
24Awo wanhu wali watumigwa na chikundi chichemigwe Mafalisayo. 25Hamba wamuuza Yohani, “Wone hegwe huli Kilistu Mlohozi na huwele Eliya na huwele mloli wa Nguluwi, lelo Iekachoni kwangubatiza wanhu?”
26Yohani nakedichila, “Heni ndangubatiza kwa mazi, ila hali hemwe kabaho yumwe yo hamzelele. 27Kulawa heni kanguya yunji hambele hangu, na heni siganigwa hebu kudohola ng'weso za makwamba ga heye.”
28Geng'ha aga nagalawila akula Betaniya, kumwambu kwa lwanda lwa Yolodani, Yohani koyali yobatiza wanhu.
Yesu ndo Ing'holo lyana lya Nguluwi
29Mitondo iyage, Yohani nakamona Yesu yokuya koyali, kata, Mlole, “Mwanaing'holo lya Nguluwi, yalingusa gehile ga wanhu wa isi yeng'ha! 30Ayu ndo munhu nandonjile mbuli za heye hala hondonjile, ‘Kanguya munhu kumbele kwa heni, yawele mkulu kwa heni, kwa vila nayalibaha heni sinavumbuka!’ 31Heni hano nasimzelele, ila mbuya kuwabatiza kwa malenga leka wanhu wa Isilaeli wamzele.”
32Yohani kalavya ulolezi wa heye kalonga, “Nandimona Muhe Yelile yodulika kota ng'hunda kulawa kilanga ikwima kumutwi kwa heye. 33Heni nasimzelele, ila yula Yanhumile heni ndiwabatize wanhu kwa malenga nakandonjela, ‘Munhu yula youmona Muhe Yelile yomlagalila kulawa kilanga na kikala mchanya hake, ayu ndo yobatiza kwa Muhe Yelile.’ 34Heni ndimona na kukunda kuta ayu ka Mwana wa Nguluwi.”
Walanguswa wa mwaluko wa Yesu
35Hamitondo, Yohani nayali yemile na Walanguswa wa heye weli. 36Vyowamuwene Yesu yokola, kalonga, “Mlole! Ayu ndo Mwanaing'holo wa Nguluwi!”
37Awala walanguswa weli nawamhulika Yohani yolonga ago, wamuwinza Yesu. 38Lelo Yesu nakahinduka, na loyawawene awo walanguswa womuwinza heye, kawauza, “Mwangupala choni?”
Hewo nawedichila, “Labi, kwangikala kohi?” (Labi mina yake mlangusa). 39Yesu nakawalonjela, “Muye, na hemwe mohona.” Hewo walanguswa wamuwinza, wahona honhu hoyali ngikala, wawasa na heye zuwa alyo. Yali ifichile saa kumi matinazo.
40Andeleya, mng'holoze Simoni Petili, nayali yumwe wa awo weli wamhuliche Yohani yolonga ago, ahyo wamuwinza Yesu. 41Andeleya vyoyamfichile mkulugwe, Simoni, nakamlonjela, “Tumona Kilistu Mlohozi.” 42Hamba kamwigala Simoni kwa Yesu.
Na heye Yesu kamlola Simoni, nakamlonjela, “Itagwa lyako ni Simoni mwana Yohani. Ila kulawa sambi kochemigwa Kefa.” Chigiliki itagwa Petili lilinguzeleka kota italawe.
Yesu kanguwachema Filipo na Natanaeli
43Zuwa liyage Yesu nakalapa yalute Galilaya. Kamfika Filipo nakamlonjela, “Umbinze.” 44Filipo nayali mwenyeng'haye wa Betisaida, muji yoyalingikala Andeleya na Petili. 45Na heye Filipo nakamfika Natanaeli, nakamlonjela, “Natumona munhu Musa yamwandiche mchitabu cha Malajizo, na waloli, Yesu mwana wa Yusufu, wa Nasaleti.”
46Natanaeli kamuza Filipo, “Ahi chinhu chinojile choweza kulawa Nasaleti?”
Filipo kamwidichila, “Uye ulole.”
47Yesu vyowamuwene Natanaeli yokuwa kwa heye, kasima mbuli za heye zeng'ha, nakawalonjela, “Mlole, ayu ndo Muisilaeli ng'hatu, kuduhuli udesi mgati mwake.”
48Natanaeli kamuuza Yesu kalonga, “Kunzela ndaze heni?”
Yesu nakamwidichila, “Nandikona ahala nalowikale hasi hali igodi lya msada, lonaung'hali chemigwa na Filipo nandikona.”
49Natanaeli kedichila, Mlangusa, hegwe ndo Mwana wa Nguluwi! Kahi uli Mndewa wa Isilaeli.
50Yesu nakamlonjela Natanaeli kalonga, “Kwangukunda kwa vila ndikulonjela nandikona hasi hali igodi lya msada? Kogona makulu kusinda aga.” 51Yesu nakalutilila kuwalonjela hewo kalonga, “Ndanguwalonjela ndikomya, mokona kilanga kugubuka na wahilisi wa kilanga wa Nguluwi wokwina na kudulika ha Mwana wa Munhu.”