8
Zina üstidǝ tutulƣan ayal
1 2 3 Xu qaƣda , Tǝwrat ustazliri bilǝn Pǝrisiylǝr zina ⱪilip tutulup ⱪalƣan bir ayalni uning aldiƣa elip kelixti. Ular ayalni otturiƣa qiⱪirip, 4
— Ustaz, bu ayal dǝl zina üstidǝ tutuwelindi.□ 5 pǝyƣǝmbǝr Tǝwrat ⱪanunida bizgǝ muxundaⱪ ayallarni qalma-kesǝk ⱪilip ɵltürüxni ǝmr ⱪilƣan. Əmdi sǝnqǝ, uni ⱪandaⱪ ⱪilix kerǝk? — dǝp soraxti.□ ■ 6 □ 7
— Aranglardiki kim gunaⱨsiz bolsa, bu ayalƣa birinqi taxni atsun! — dedi.■
8 ■ 9 ⱨǝmmisi u yǝrdin qiⱪip ketixti. Ahirida Əysa otturida ɵrǝ turƣan ⱨeliⱪi ayal bilǝn yalƣuz ⱪaldi. □ 10
Hanim, sanga ⱨeliⱪi xikayǝt ⱪilƣanlar ⱪeni? Seni gunaⱨⱪa bekitidiƣan ⱨeqkim qiⱪmidimu? — dǝp soriwidi, 11
Əysa:
— Mǝnmu seni gunaⱨⱪa bekitmǝymǝn. Barƣin, buningdin keyin yǝnǝ gunaⱨ ⱪilmiƣin! — dedi.□ ■
Əysa dunyaning nuridur
12
— Dunyaning nuri ɵzümdurmǝn. Manga ǝgǝxkǝnlǝr ⱪarangƣuluⱪta mangmaydu, ǝksiqǝ ⱨayatliⱪ nuriƣa erixidu, — dedi.■
13
— Sǝn ɵzünggǝ ɵzüng guwaⱨliⱪ beriwatisǝn. Xunga sening guwaⱨliⱪing rast ⱨesablanmaydu, — deyixti.
14
— Ⱨǝtta mǝn ɵzümgǝ guwaⱨliⱪ bǝrsǝmmu, guwaⱨliⱪim ⱨǝⱪtur, qünki mǝn ɵzümning ⱪǝyǝrdin kǝlgǝnlikimni wǝ ⱪǝyǝrgǝ baridiƣanliⱪimni bilimǝn. Lekin silǝr ⱪǝyǝrdin kǝlgǝnlikimni wǝ ⱪǝyǝrgǝ baridiƣanliⱪimni bilmǝysilǝr. ■ 15 □ 16 bu ixta mǝn bilǝn billidur. □ 17 □ ■ 18 ■
19
Əysa ularƣa jawab berip: — Silǝr ya meni tonumaysilǝr, ya Atamni tonumaysilǝr; meni tonuƣan bolsanglar, Atamnimu tonuyttunglar, — dedi.■
20 □ ■
Əysaning etiⱪadsizlarƣa agaⱨ berixliri
21
Mǝn bu yǝrdin ketimǝn; silǝr meni izdǝysilǝr, lekin ɵz gunaⱨinglar iqidǝ ɵlisilǝr. Mǝn ketidiƣan yǝrgǝ silǝr baralmaysilǝr, — dedi.■
22
— U: «Mǝn ketidiƣan yǝrgǝ silǝr baralmaysilǝr» dǝydu. Bu uning ɵzini ɵltürüwalimǝn deginimidu? — deyixti.
23
— Silǝr tɵwǝndindursilǝr, mǝn yuⱪiridindurmǝn. Silǝr bu dunyadindursilǝr, mǝn bu dunyadin ǝmǝsmǝn. ■ 24 Əzǝldin Bar Bolƣuqi» ikǝnlikimgǝ ixǝnmisǝnglar, gunaⱨliringlar iqidǝ ɵlisilǝr, — dedi.□ ■
25
Əysa ularƣa: — Baxta silǝrgǝ nemǝ degǝn bolsam, mǝn xu. 26 □ ■
27 □ 28
Silǝr Insan’oƣlini kɵtürgǝndin keyin, mening «Əzǝldin Bar Bolƣuqi» ikǝnlikimni bilisilǝr wǝ xundaⱪla ⱨeq ixni ɵzlükümdin ⱪilmiƣanliⱪimni, pǝⱪǝt Atining manga ɵgǝtkininila sɵzligǝnlikimnimu bilisilǝr. □ ■ 29 ■
30 ■
Ⱨǝⱪiⱪiy ǝrkinlik toƣruluⱪ
31
— Əgǝr mening sɵz-kalamimdin qiⱪmay tursanglar, mening ⱨǝⱪiⱪiy muhlislirim bolƣan bolisilǝr, 32 ■
33 ■
34 ■ 35 □ 36 □ ■ 37 38 □ ■
39
Əysa ularƣa: — Əgǝr Ibraⱨimning pǝrzǝntliri bolsanglar, Ibraⱨimning ǝmǝllirini ⱪilƣan bolattinglar! ■ 40 ■ 41
— Biz ⱨaramdin bolƣan ǝmǝsmiz! Bizning pǝⱪǝt birla atimiz bar, U bolsa Hudadur! — deyixti ular.□
42 □ ■ 43 44 □ ■ 45 46 47 ■
48
— Əjǝba, bizning seni: «Samariyǝlik ⱨǝm jin qaplaxⱪan adǝm»sǝn deginimiz toƣra ǝmǝsmu? — deyixti.□ ■
49 ■ 50 uning üstidin ⱨɵküm ⱪilƣuqi Birsi bar. 51 ■
52
— Sanga dǝrwǝⱪǝ jin qaplaxⱪanliⱪini ǝmdi bilduⱪ! Ⱨǝtta ⱨǝzriti Ibraⱨim wǝ pǝyƣǝmbǝrlǝrmu ɵlgǝn tursa, sǝn ⱪandaⱪsigǝ: «Mening sɵz-kalamimni tutidiƣan kixi ǝbǝdil’ǝbǝd ɵlüm tetimaydu» dǝysǝn? 53 ■
54
— Əgǝr mǝn ɵzümni uluƣlisam, undaⱪta uluƣluⱪum ⱨeqnǝrsǝ ⱨesablanmaytti. Biraⱪ meni uluƣliƣuqi — silǝr «U bizning Hudayimiz» dǝp ataydiƣan Atamning Ɵzidur. 55 56 □ ■
57
58
— Bǝrⱨǝⱪ, bǝrⱨǝⱪ, mǝn silǝrgǝ xuni eytip ⱪoyayki, Ibraⱨim tuƣulmastila, mǝn Bar Bolƣuqidurmǝn! — dedi.□
59 □ ■
Notes □ 8:4
«Ustaz, bu ayal dǝl zina üstidǝ tutuwelindi» — «zina ⱪilip tutulup ⱪalƣan» ayal bar idi, lekin ǝrkǝk ⱪeni?
□ 8:5
«Musa pǝyƣǝmbǝr Tǝwrat ⱪanunida bizgǝ muxundaⱪ ayallarni qalma-kesǝk ⱪilip ɵltürüxni ǝmr ⱪilƣan» — ⱪiziⱪ yeri xuki, ular pǝⱪǝt «ayallar»ni tilƣa alidu. Əmǝliyǝttǝ Tǝwrat ⱪanuni boyiqǝ zina ⱪilƣan ǝrkǝklǝrnimu ɵlümgǝ mǝⱨkum ⱪilix kerǝk idi.
■ 8:5
Law. 20:10 ; Ⱪan. 22:22 .
□ 8:6
«Əmdi ularning bundaⱪ deyixtiki niyiti, uni tuzaⱪⱪa qüxürüp, uning üstidin ǝrz ⱪilƣudǝk birǝr baⱨanǝ izdǝx idi» — Əgǝr Əysa «Bu ayalƣa rǝⱨim ⱪilix kerǝk» desǝ, ular dǝrⱨal «Sǝn Musa pǝyƣǝmbǝrgǝ qüxürülgǝn ⱪanunƣa hilapliⱪ ⱪilixni ündǝysǝn, dǝytti. Baxⱪa bir tǝrǝptin, xu qaƣda Yǝⱨudiy hǝlⱪi Rim imperiyǝsining ⱪanuni astida turƣaqⱪa, Yǝⱨudiylar ɵzliri ⱨeqkimgǝ ɵlüm jazasini bǝja kǝltürüx ⱨoⱪuⱪi yoⱪ idi. Xunga ǝgǝr Əysa «Qalma-kesǝk ⱪilinsun» desǝ, u qaƣda ular rimliⱪlarƣa «muxu kixi Rim imperiyǝsigǝ ⱪarxi qiⱪti!» degǝndǝk xikayǝt ⱪilatti.
■ 8:7
Ⱪan. 17:7 .
■ 8:8
Yǝr. 17:13
□ 8:9
«ular bu sɵzni anglap, aldi bilǝn yaxanƣanliri, andin ⱪalƣanliri bir-birlǝp ⱨǝmmisi u yǝrdin qiⱪip ketixti» — bǝzi kona kɵqürmilǝrdǝ: «Ular bu sɵzni anglap, wijdanining ǝyiblixi bilǝn aldi bilǝn yaxanƣanliri, andin ⱪalƣanliri bir-birlǝp ⱨǝmmisi u yǝrdin qiⱪip ketixti» deyilidu.
□ 8:11
«Mǝnmu seni gunaⱨⱪa bekitmǝymǝn. Barƣin, buningdin keyin yǝnǝ gunaⱨ ⱪilmiƣin!» — 7:53-8:11-ayǝtlǝr bǝzi kona kɵqürmilǝrdǝ tepilmaydu. Bizningqǝ, buning sǝwǝbi, bu «zina gunaⱨining kǝqürüm ⱪilinixi» toƣrisidiki ayǝtlǝr bǝzi kɵqürgüqilǝrning zitiƣa ⱪattiⱪ tǝgkǝn bolsa kerǝk.
■ 8:11
Yⱨ. 5:14.
■ 8:12
Yǝx. 42:16 ; Yⱨ. 1:9; 9:5; 12:35,36.
■ 8:14
Yⱨ. 5:31.
□ 8:15
«Silǝr ǝt igilirining ɵlqimi boyiqǝ ⱨɵküm ⱪilisilǝr» — «ǝt igilirining ɵlqimi boyiqǝ» — oⱪurmǝnlǝrning esidǝ bolsunki, Injilda «ǝt» yaki «ǝtlǝr» kɵp yǝrlǝrdǝ insanlarning Hudaƣa tayanmay ɵzlükidin ix ⱪilƣanliⱪini kɵrsitidu. «Rimliⱪlarƣa»diki «kirix sɵz»nimu kɵrüng.
□ 8:16
«Biraⱪ mǝn ⱨeqkimning üstigǝ ⱨɵküm ⱪilmaymǝn. Mǝn ⱨɵküm ⱪilsammu, ⱨɵkümüm ⱨǝⱪiⱪiydur» — Əysa Mǝsiⱨ bu dunyada turƣanda kixilǝrning üstigǝ ⱨɵküm ⱪilmaytti (soraⱪⱪa tartmaytti), bǝlki ularning ix-ⱨǝrikǝtlirining üstigǝ, toƣra, toƣra ǝmǝs, dǝp ⱨɵküm ⱪilatti. Pǝⱪǝt ahirǝtkǝ kǝlgǝndǝ andin u barliⱪ kixilǝrni soraⱪⱪa tartip, ularning üstidin ⱨɵküm qiⱪiridu, ǝlwǝttǝ. Pǝrisiylǝr bolsa ɵzlirini soraⱪqi, Mǝsiⱨni soraⱪⱪa tartix ⱨoⱪuⱪimiz bar dǝp ⱪaraytti. «meni ǝwǝtkǝn Ata bu ixta mǝn bilǝn billidur» — «bu ixta» degǝn sɵzlǝr ǝyni tekisttǝ bolmisimu, mǝnisi dǝl «Mening ⱨɵküm ⱪilƣinim pǝⱪǝt ɵzümdin ǝmǝs, buningda Ata mǝn bilǝn billidur» degǝndǝktur.
□ 8:17
«Silǝrgǝ tǝwǝ bolƣan Tǝwrat ⱪanunida...» — grek tilida «silǝrning Tǝwrat ⱪanuninglarda» deyilidu. Bu ⱨǝjwiy, kinayilik gǝptur. Pǝriysilǝr daim: «Tǝwrat ⱪanunini tirixip-tirmixip, ⱨǝⱪiⱪiy mǝnisi bilǝn ɵzlǝxtürgüqilǝr pǝⱪǝt bizlǝrmiz» dǝp ⱨalini qong ⱪilip yürüxǝtti. Əmǝliyǝttǝ «Tǝwrat ⱪanuni» Hudaning barliⱪ hǝlⱪigǝ tǝwǝ idi, ǝlwǝttǝ. 10:34 wǝ 15:25nimu kɵrüng. «ikki adǝmning guwaⱨliⱪi bolsa rast ⱨesablinidu» — «Ⱪan.» 17:6.
■ 8:17
Qɵl. 35:30 ; Ⱪan. 17:6 ; 19:15 ; Mat. 18:16 ; 2Kor. 13:1 ; Ibr. 10:28 .
■ 8:18
Mat. 3:17 ; 17:5 ; Mar. 1:11 ; 9:7 ; Luⱪa 3:22 ; 9:35 ; Yⱨ. 1:33; 5:37; 6:27.
■ 8:19
Yⱨ. 14:9; 16:3.
□ 8:20
«sǝdiⱪǝ sanduⱪining aldida» — yaki «hǝzinidǝ».
■ 8:20
Yⱨ. 7:30.
■ 8:21
Yⱨ. 7:34; 13:33.
■ 8:23
Yⱨ. 3:31.
□ 8:24
«Qünki silǝr mening «Əzǝldin Bar Bolƣuqi» ikǝnlikimgǝ ixǝnmisǝnglar, gunaⱨliringlar iqidǝ ɵlisilǝr» — yaki «Qünki silǝr mening «Mǝn Bolimǝn» ikǝnlikimgǝ ixǝnmisǝnglar, gunaⱨliringlar iqidǝ ɵlisilǝr». «Əzǝldin Bar Bolƣuqi» yaki ««Mǝn Bolimǝn» — Bu Hudaning Musa pǝyƣǝmbǝrgǝ axkariliƣan nami bolup («Mis.» 3:14), Əysamu bu namni ɵzigǝ ⱪollanƣan. Baxⱪa bir tǝrjimisi: «Mening U (yǝni, Mǝsiⱨ) ikǝnlikimgǝ...». Lekin «Yuⱨanna»da ohxax xu ibarǝ tepilidiƣan kɵp baxⱪa ayǝtlǝr bilǝn selixturƣanda (mǝsilǝn, 28-, 58-ayǝt) bu tǝrjimimiz toƣra boluxi kerǝk.
■ 8:24
Yⱨ. 8:21.
□ 8:26
«Ɵzümning silǝrning toƣranglarda wǝ üstünglardin ⱨɵküm ⱪilidiƣan nurƣun sɵzlirim bar; lekin meni Əwǝtküqi ⱨǝⱪtur wǝ mǝn Uningdin nemini angliƣan bolsa, bularnila dunyadikilǝrgǝ uⱪturup eytimǝn» — Mǝsiⱨning Pǝrisiylǝrgǝ eytⱪan baxⱪa kɵp sɵzlirigǝ ohxax, bu sɵzi intayin ihqamdur. Bizningqǝ omumiy mǝnisi: «Silǝr toƣruluⱪ nurƣun ǝyiblǝydiƣan sɵzlirim bar. Bu sɵzlirimni ⱪobul ⱪilmasliⱪinglar mumkin. Lekin mening bu sɵzlirim ǝmǝliyǝttǝ ɵzümdin ǝmǝs, bǝlki meni ǝwǝtkǝn Atamdindur; xunga ixinixinglar kerǝk; qünki nemini Uningdin anglisam, xuni dunyaƣa eytimǝn» degǝndǝk bolsa kerǝk.
■ 8:26
Yⱨ. 7:28; 15:15; Rim. 3:4 .
□ 8:27
«ular uning ɵzlirigǝ eytⱪanlirining ata toƣruluⱪ ikǝnlikini qüxinǝlmidi» — «Ata» ɵz Atisi Huda, ǝlwǝttǝ. Demisǝkmu, Mǝsiⱨning nemixⱪa bǝzidǝ pǝⱪǝt «Ata» wǝ baxⱪa yǝrlǝrdǝ «Atam» deyixini tǝtⱪiⱪ ⱪilix bǝk paydiliⱪ ixtur.
□ 8:28
«Silǝr Insan’oƣlini kɵtürgǝndin keyin...» — «Insan’oƣlining kɵtürülüxi» awwal Əysaning krestlinixi, andin asmanƣa kɵtürülüp Hudaning ong tǝripidǝ olturuxinmu kɵrsitidu. 12:32-34nimu kɵrüng. «mening «Əzǝldin Bar Bolƣuqi» ikǝnlikimni bilisilǝr» — 24-ayǝttiki izaⱨatni kɵrüng.
■ 8:28
Qɵl. 21:9 ; 2Pad. 18:4 ; Yⱨ. 3:11, 14; 7:16; 12:32, 49; 14:10.
■ 8:29
Yⱨ. 14:10; 16:32.
■ 8:30
Yⱨ. 7:31.
■ 8:32
Rim. 6:18 ; Gal. 5:1 ; 1Pet. 2:16 .
■ 8:33
Mat. 3:9 .
■ 8:34
Rim. 6:20 ; 2Pet. 2:1 .
□ 8:35
«Ⱪul ailidǝ mǝnggü turmaydu, lekin oƣul mǝnggü turidu» — demǝk, birsi «ⱪul» bolsa (muxu yǝrdǝ «gunaⱨning ⱪuli») ⱨǝrⱪandaⱪ ɵy igisi bilǝn mǝnggülük munasiwǝttǝ bolmaydu, uning ailǝ ǝzasi bolalmaydu; pǝⱪǝt ɵy igisining ɵz ailisidikilǝr bilǝnla mǝnggülük munasiwiti bolidu; ɵy igisining oƣli ɵy igisining ⱨoⱪuⱪiƣa igǝ bolidu, ǝlwǝttǝ. Əmdi «ɵy igisi» Huda bolsa, uning Oƣlimu toluⱪ ⱨoⱪuⱪluⱪ bolidu, ǝlwǝttǝ. Bu ix 36-ayǝttiki ⱨǝⱪiⱪǝt bilǝn ziq baƣlinidu.
□ 8:36
«Xuning üqün Oƣul silǝrni azad ⱪilsa, ⱨǝⱪiⱪiy azad bolisilǝr» — yuⱪiriⱪi izaⱨatnimu kɵrüng. «Ⱪul» «ⱪul»ni azad ⱪilmaydu, «ⱪul»ni azad ⱪilalaydiƣan pǝⱪǝt ɵzi azad bolƣan kixi, ǝlwǝttǝ. Əmdi bu dunyada kim gunaⱨdin azadtur? Mǝsiⱨdin baxⱪa ⱨǝrbir kixi gunaⱨning ⱪulidur, ⱨǝⱪiⱪiy azad bolƣan kixi pǝⱪǝt «Oƣul», yǝni Mǝsiⱨdur; xuning bilǝn u baxⱪilarni (ularda etiⱪad bolsa) gunaⱨning küqidin azad ⱪilalaydu.
■ 8:36
Rim. 8:2 .
□ 8:38
«silǝr bolsanglar ɵz atanglardin kɵrgǝnliringlarni ⱪiliwatisilǝr!» — yaki «silǝr bolsanglar ɵz atanglardin angliƣanliringlarni ⱪiliwatisilǝr!».
■ 8:38
Yⱨ. 3:11; 7:16; 12:49; 14:10, 24.
■ 8:39
Rim. 2:28 ; 9:7 .
■ 8:40
Yⱨ. 17:17.
□ 8:41
«Silǝr ɵz atanglarning ⱪilƣinini ⱪiliwatisilǝr!» — «ɵz atanglar» — Iblisni kɵrsitidu, ǝlwǝttǝ. 44-ayǝtni kɵrüng. «Biz ⱨaramdin bolƣan ǝmǝsmiz!» — bu daritma gǝp. Ular Əysaning Mǝryǝmdin tuƣuluxini «bir atining wasitisi bilǝn ǝmǝs», bǝlki «ⱨaramdin bolƣan» dǝp puritip, uningdin ewǝn tapmaⱪqi idi.
□ 8:42
«mǝn Hudaning baƣridin qiⱪip...» — grek tilida «mǝn Hudaning iqidin qiⱪip...».
■ 8:42
Yⱨ. 5:43; 7:29.
□ 8:44
«... Iblis yalƣanqi wǝ xundaⱪla yalƣanqiliⱪning atisidur» — yaki «... u (Iblis) yalƣanqi wǝ xundaⱪla yalƣanqiliⱪning piridur».
■ 8:44
Yar. 3:1 ; 2Kor. 11:3 ; 1Yuⱨa. 3:8.
■ 8:47
Yⱨ. 6:37; 10:26,27; 1Yuⱨa. 4:6.
□ 8:48
««Samariyǝlik ⱨǝm jin qaplaxⱪan adǝm»sǝn» — «Samariyǝliklǝr» Yǝⱨudiylar kɵzgǝ ilmaydiƣan bir hǝlⱪ bolup, ularning kɵzⱪarixiqǝ Samariyǝliklǝr Hudaning sɵzini burmiliƣan kapirlar wǝ jin tǝgkǝnlǝrdur.
■ 8:48
Yⱨ. 7:20; 10:20.
■ 8:49
Yⱨ. 7:18.
■ 8:51
Yⱨ. 5:24; 11:25.
■ 8:53
Ibr. 11:13 .
□ 8:56
«Atanglar Ibraⱨim mening künümni kɵridiƣanliⱪidin yayrap-yaxnidi» — Əysaning «mening künüm» degini nemini kɵrsitidu? Bizningqǝ bu ibarǝ: (1) uning dunyaƣa kelixini kɵrsitidu; (2) uning xan-xǝrǝp iqidǝ ⱪaytip kelidiƣan küninimu kɵrsitidu. Ibraⱨim ⱪaqan aldin’ala buni kɵrgǝn? Yǝⱨudiy «Rabbilar»ning kɵpinqisi «Ibraⱨim Isⱨaⱪni ⱪurbanliⱪ ⱪilixⱪa sunƣan waⱪitta baⱪiy alǝm uningƣa ayan ⱪilinƣan» dǝp ⱪaraytti wǝ bizmu bu pikirgǝ mayilmiz.
■ 8:56
Yar. 17:17 ; Luⱪa 10:24 ; Ibr. 11:13 .
□ 8:58
«Ibraⱨim tuƣulmastila, mǝn Bar Bolƣuqidurmǝn!» — «mǝn Bar Bolƣuqidurmǝn» degini yǝnila «Mis.» 3:14dǝ, Musa pǝyƣǝmbǝrgǝ wǝⱨiy ⱪilinƣan, Hudaning «Mǝn Ɵzümdurmǝn», yaki bolmisa «Mǝn Əzǝldin Bar Bolƣuqidurmǝn» degǝn uluƣ namini kɵrsitidu. Əysaning bu namni ɵzigǝ alƣini uning Hudaliⱪ tǝbiitini kɵrsitidu. Yǝⱨudiylar uning bu gepini toƣra qüxinidu, lekin ⱪǝt’iy ixǝnmǝydu (59-ayǝtni kɵrüng).
□ 8:59
«Buning bilǝn ular uni qalma-kesǝk ⱪilƣili ⱪolliriƣa yǝrdin tax aldi» — Yǝⱨudiy hǝlⱪi uning sɵzining mǝnisini toƣra qüxinǝtti, lekin ixǝnmǝy «kupurluⱪ ⱪilƣuqi!» dǝp uni ɵltürmǝkqi idi. «lekin Əysa ularƣa kɵrünmǝy, ularning otturisidin ɵtüp ibadǝthanidin qiⱪip kǝtti» — bǝzi kɵna kɵqürmilǝrdǝPǝⱪǝt «lekin Əysa ɵzini daldiƣa elip, ibadǝthanidin qiⱪip kǝtti» deyilidu.
■ 8:59
Luⱪa 4:29 ; Yⱨ. 10:31,39; 11:8.
«Ustaz, bu ayal dǝl zina üstidǝ tutuwelindi» — «zina ⱪilip tutulup ⱪalƣan» ayal bar idi, lekin ǝrkǝk ⱪeni?
«Musa pǝyƣǝmbǝr Tǝwrat ⱪanunida bizgǝ muxundaⱪ ayallarni qalma-kesǝk ⱪilip ɵltürüxni ǝmr ⱪilƣan» — ⱪiziⱪ yeri xuki, ular pǝⱪǝt «ayallar»ni tilƣa alidu. Əmǝliyǝttǝ Tǝwrat ⱪanuni boyiqǝ zina ⱪilƣan ǝrkǝklǝrnimu ɵlümgǝ mǝⱨkum ⱪilix kerǝk idi.
Law. 20:10; Ⱪan. 22:22.
«Əmdi ularning bundaⱪ deyixtiki niyiti, uni tuzaⱪⱪa qüxürüp, uning üstidin ǝrz ⱪilƣudǝk birǝr baⱨanǝ izdǝx idi» — Əgǝr Əysa «Bu ayalƣa rǝⱨim ⱪilix kerǝk» desǝ, ular dǝrⱨal «Sǝn Musa pǝyƣǝmbǝrgǝ qüxürülgǝn ⱪanunƣa hilapliⱪ ⱪilixni ündǝysǝn, dǝytti. Baxⱪa bir tǝrǝptin, xu qaƣda Yǝⱨudiy hǝlⱪi Rim imperiyǝsining ⱪanuni astida turƣaqⱪa, Yǝⱨudiylar ɵzliri ⱨeqkimgǝ ɵlüm jazasini bǝja kǝltürüx ⱨoⱪuⱪi yoⱪ idi. Xunga ǝgǝr Əysa «Qalma-kesǝk ⱪilinsun» desǝ, u qaƣda ular rimliⱪlarƣa «muxu kixi Rim imperiyǝsigǝ ⱪarxi qiⱪti!» degǝndǝk xikayǝt ⱪilatti.
Ⱪan. 17:7.
Yǝr. 17:13
«ular bu sɵzni anglap, aldi bilǝn yaxanƣanliri, andin ⱪalƣanliri bir-birlǝp ⱨǝmmisi u yǝrdin qiⱪip ketixti» — bǝzi kona kɵqürmilǝrdǝ: «Ular bu sɵzni anglap, wijdanining ǝyiblixi bilǝn aldi bilǝn yaxanƣanliri, andin ⱪalƣanliri bir-birlǝp ⱨǝmmisi u yǝrdin qiⱪip ketixti» deyilidu.
«Mǝnmu seni gunaⱨⱪa bekitmǝymǝn. Barƣin, buningdin keyin yǝnǝ gunaⱨ ⱪilmiƣin!» — 7:53-8:11-ayǝtlǝr bǝzi kona kɵqürmilǝrdǝ tepilmaydu. Bizningqǝ, buning sǝwǝbi, bu «zina gunaⱨining kǝqürüm ⱪilinixi» toƣrisidiki ayǝtlǝr bǝzi kɵqürgüqilǝrning zitiƣa ⱪattiⱪ tǝgkǝn bolsa kerǝk.
Yⱨ. 5:14.
Yǝx. 42:16; Yⱨ. 1:9; 9:5; 12:35,36.
Yⱨ. 5:31.
«Silǝr ǝt igilirining ɵlqimi boyiqǝ ⱨɵküm ⱪilisilǝr» — «ǝt igilirining ɵlqimi boyiqǝ» — oⱪurmǝnlǝrning esidǝ bolsunki, Injilda «ǝt» yaki «ǝtlǝr» kɵp yǝrlǝrdǝ insanlarning Hudaƣa tayanmay ɵzlükidin ix ⱪilƣanliⱪini kɵrsitidu. «Rimliⱪlarƣa»diki «kirix sɵz»nimu kɵrüng.
«Biraⱪ mǝn ⱨeqkimning üstigǝ ⱨɵküm ⱪilmaymǝn. Mǝn ⱨɵküm ⱪilsammu, ⱨɵkümüm ⱨǝⱪiⱪiydur» — Əysa Mǝsiⱨ bu dunyada turƣanda kixilǝrning üstigǝ ⱨɵküm ⱪilmaytti (soraⱪⱪa tartmaytti), bǝlki ularning ix-ⱨǝrikǝtlirining üstigǝ, toƣra, toƣra ǝmǝs, dǝp ⱨɵküm ⱪilatti. Pǝⱪǝt ahirǝtkǝ kǝlgǝndǝ andin u barliⱪ kixilǝrni soraⱪⱪa tartip, ularning üstidin ⱨɵküm qiⱪiridu, ǝlwǝttǝ. Pǝrisiylǝr bolsa ɵzlirini soraⱪqi, Mǝsiⱨni soraⱪⱪa tartix ⱨoⱪuⱪimiz bar dǝp ⱪaraytti. «meni ǝwǝtkǝn Ata bu ixta mǝn bilǝn billidur» — «bu ixta» degǝn sɵzlǝr ǝyni tekisttǝ bolmisimu, mǝnisi dǝl «Mening ⱨɵküm ⱪilƣinim pǝⱪǝt ɵzümdin ǝmǝs, buningda Ata mǝn bilǝn billidur» degǝndǝktur.
«Silǝrgǝ tǝwǝ bolƣan Tǝwrat ⱪanunida...» — grek tilida «silǝrning Tǝwrat ⱪanuninglarda» deyilidu. Bu ⱨǝjwiy, kinayilik gǝptur. Pǝriysilǝr daim: «Tǝwrat ⱪanunini tirixip-tirmixip, ⱨǝⱪiⱪiy mǝnisi bilǝn ɵzlǝxtürgüqilǝr pǝⱪǝt bizlǝrmiz» dǝp ⱨalini qong ⱪilip yürüxǝtti. Əmǝliyǝttǝ «Tǝwrat ⱪanuni» Hudaning barliⱪ hǝlⱪigǝ tǝwǝ idi, ǝlwǝttǝ. 10:34 wǝ 15:25nimu kɵrüng. «ikki adǝmning guwaⱨliⱪi bolsa rast ⱨesablinidu» — «Ⱪan.» 17:6.
Qɵl. 35:30; Ⱪan. 17:6; 19:15; Mat. 18:16; 2Kor. 13:1; Ibr. 10:28.
Mat. 3:17; 17:5; Mar. 1:11; 9:7; Luⱪa 3:22; 9:35; Yⱨ. 1:33; 5:37; 6:27.
Yⱨ. 14:9; 16:3.
«sǝdiⱪǝ sanduⱪining aldida» — yaki «hǝzinidǝ».
Yⱨ. 7:30.
Yⱨ. 7:34; 13:33.
Yⱨ. 3:31.
«Qünki silǝr mening «Əzǝldin Bar Bolƣuqi» ikǝnlikimgǝ ixǝnmisǝnglar, gunaⱨliringlar iqidǝ ɵlisilǝr» — yaki «Qünki silǝr mening «Mǝn Bolimǝn» ikǝnlikimgǝ ixǝnmisǝnglar, gunaⱨliringlar iqidǝ ɵlisilǝr». «Əzǝldin Bar Bolƣuqi» yaki ««Mǝn Bolimǝn» — Bu Hudaning Musa pǝyƣǝmbǝrgǝ axkariliƣan nami bolup («Mis.» 3:14), Əysamu bu namni ɵzigǝ ⱪollanƣan. Baxⱪa bir tǝrjimisi: «Mening U (yǝni, Mǝsiⱨ) ikǝnlikimgǝ...». Lekin «Yuⱨanna»da ohxax xu ibarǝ tepilidiƣan kɵp baxⱪa ayǝtlǝr bilǝn selixturƣanda (mǝsilǝn, 28-, 58-ayǝt) bu tǝrjimimiz toƣra boluxi kerǝk.
Yⱨ. 8:21.
«Ɵzümning silǝrning toƣranglarda wǝ üstünglardin ⱨɵküm ⱪilidiƣan nurƣun sɵzlirim bar; lekin meni Əwǝtküqi ⱨǝⱪtur wǝ mǝn Uningdin nemini angliƣan bolsa, bularnila dunyadikilǝrgǝ uⱪturup eytimǝn» — Mǝsiⱨning Pǝrisiylǝrgǝ eytⱪan baxⱪa kɵp sɵzlirigǝ ohxax, bu sɵzi intayin ihqamdur. Bizningqǝ omumiy mǝnisi: «Silǝr toƣruluⱪ nurƣun ǝyiblǝydiƣan sɵzlirim bar. Bu sɵzlirimni ⱪobul ⱪilmasliⱪinglar mumkin. Lekin mening bu sɵzlirim ǝmǝliyǝttǝ ɵzümdin ǝmǝs, bǝlki meni ǝwǝtkǝn Atamdindur; xunga ixinixinglar kerǝk; qünki nemini Uningdin anglisam, xuni dunyaƣa eytimǝn» degǝndǝk bolsa kerǝk.
Yⱨ. 7:28; 15:15; Rim. 3:4.
«ular uning ɵzlirigǝ eytⱪanlirining ata toƣruluⱪ ikǝnlikini qüxinǝlmidi» — «Ata» ɵz Atisi Huda, ǝlwǝttǝ. Demisǝkmu, Mǝsiⱨning nemixⱪa bǝzidǝ pǝⱪǝt «Ata» wǝ baxⱪa yǝrlǝrdǝ «Atam» deyixini tǝtⱪiⱪ ⱪilix bǝk paydiliⱪ ixtur.
«Silǝr Insan’oƣlini kɵtürgǝndin keyin...» — «Insan’oƣlining kɵtürülüxi» awwal Əysaning krestlinixi, andin asmanƣa kɵtürülüp Hudaning ong tǝripidǝ olturuxinmu kɵrsitidu. 12:32-34nimu kɵrüng. «mening «Əzǝldin Bar Bolƣuqi» ikǝnlikimni bilisilǝr» — 24-ayǝttiki izaⱨatni kɵrüng.
Qɵl. 21:9; 2Pad. 18:4; Yⱨ. 3:11, 14; 7:16; 12:32, 49; 14:10.
Yⱨ. 14:10; 16:32.
Yⱨ. 7:31.
Rim. 6:18; Gal. 5:1; 1Pet. 2:16.
Mat. 3:9.
Rim. 6:20; 2Pet. 2:1.
«Ⱪul ailidǝ mǝnggü turmaydu, lekin oƣul mǝnggü turidu» — demǝk, birsi «ⱪul» bolsa (muxu yǝrdǝ «gunaⱨning ⱪuli») ⱨǝrⱪandaⱪ ɵy igisi bilǝn mǝnggülük munasiwǝttǝ bolmaydu, uning ailǝ ǝzasi bolalmaydu; pǝⱪǝt ɵy igisining ɵz ailisidikilǝr bilǝnla mǝnggülük munasiwiti bolidu; ɵy igisining oƣli ɵy igisining ⱨoⱪuⱪiƣa igǝ bolidu, ǝlwǝttǝ. Əmdi «ɵy igisi» Huda bolsa, uning Oƣlimu toluⱪ ⱨoⱪuⱪluⱪ bolidu, ǝlwǝttǝ. Bu ix 36-ayǝttiki ⱨǝⱪiⱪǝt bilǝn ziq baƣlinidu.
«Xuning üqün Oƣul silǝrni azad ⱪilsa, ⱨǝⱪiⱪiy azad bolisilǝr» — yuⱪiriⱪi izaⱨatnimu kɵrüng. «Ⱪul» «ⱪul»ni azad ⱪilmaydu, «ⱪul»ni azad ⱪilalaydiƣan pǝⱪǝt ɵzi azad bolƣan kixi, ǝlwǝttǝ. Əmdi bu dunyada kim gunaⱨdin azadtur? Mǝsiⱨdin baxⱪa ⱨǝrbir kixi gunaⱨning ⱪulidur, ⱨǝⱪiⱪiy azad bolƣan kixi pǝⱪǝt «Oƣul», yǝni Mǝsiⱨdur; xuning bilǝn u baxⱪilarni (ularda etiⱪad bolsa) gunaⱨning küqidin azad ⱪilalaydu.
Rim. 8:2.
«silǝr bolsanglar ɵz atanglardin kɵrgǝnliringlarni ⱪiliwatisilǝr!» — yaki «silǝr bolsanglar ɵz atanglardin angliƣanliringlarni ⱪiliwatisilǝr!».
Yⱨ. 3:11; 7:16; 12:49; 14:10, 24.
Rim. 2:28; 9:7.
Yⱨ. 17:17.
«Silǝr ɵz atanglarning ⱪilƣinini ⱪiliwatisilǝr!» — «ɵz atanglar» — Iblisni kɵrsitidu, ǝlwǝttǝ. 44-ayǝtni kɵrüng. «Biz ⱨaramdin bolƣan ǝmǝsmiz!» — bu daritma gǝp. Ular Əysaning Mǝryǝmdin tuƣuluxini «bir atining wasitisi bilǝn ǝmǝs», bǝlki «ⱨaramdin bolƣan» dǝp puritip, uningdin ewǝn tapmaⱪqi idi.
«mǝn Hudaning baƣridin qiⱪip...» — grek tilida «mǝn Hudaning iqidin qiⱪip...».
Yⱨ. 5:43; 7:29.
«... Iblis yalƣanqi wǝ xundaⱪla yalƣanqiliⱪning atisidur» — yaki «... u (Iblis) yalƣanqi wǝ xundaⱪla yalƣanqiliⱪning piridur».
Yar. 3:1; 2Kor. 11:3; 1Yuⱨa. 3:8.
Yⱨ. 6:37; 10:26,27; 1Yuⱨa. 4:6.
««Samariyǝlik ⱨǝm jin qaplaxⱪan adǝm»sǝn» — «Samariyǝliklǝr» Yǝⱨudiylar kɵzgǝ ilmaydiƣan bir hǝlⱪ bolup, ularning kɵzⱪarixiqǝ Samariyǝliklǝr Hudaning sɵzini burmiliƣan kapirlar wǝ jin tǝgkǝnlǝrdur.
Yⱨ. 7:20; 10:20.
Yⱨ. 7:18.
Yⱨ. 5:24; 11:25.
Ibr. 11:13.
«Atanglar Ibraⱨim mening künümni kɵridiƣanliⱪidin yayrap-yaxnidi» — Əysaning «mening künüm» degini nemini kɵrsitidu? Bizningqǝ bu ibarǝ: (1) uning dunyaƣa kelixini kɵrsitidu; (2) uning xan-xǝrǝp iqidǝ ⱪaytip kelidiƣan küninimu kɵrsitidu. Ibraⱨim ⱪaqan aldin’ala buni kɵrgǝn? Yǝⱨudiy «Rabbilar»ning kɵpinqisi «Ibraⱨim Isⱨaⱪni ⱪurbanliⱪ ⱪilixⱪa sunƣan waⱪitta baⱪiy alǝm uningƣa ayan ⱪilinƣan» dǝp ⱪaraytti wǝ bizmu bu pikirgǝ mayilmiz.
Yar. 17:17; Luⱪa 10:24; Ibr. 11:13.
«Ibraⱨim tuƣulmastila, mǝn Bar Bolƣuqidurmǝn!» — «mǝn Bar Bolƣuqidurmǝn» degini yǝnila «Mis.» 3:14dǝ, Musa pǝyƣǝmbǝrgǝ wǝⱨiy ⱪilinƣan, Hudaning «Mǝn Ɵzümdurmǝn», yaki bolmisa «Mǝn Əzǝldin Bar Bolƣuqidurmǝn» degǝn uluƣ namini kɵrsitidu. Əysaning bu namni ɵzigǝ alƣini uning Hudaliⱪ tǝbiitini kɵrsitidu. Yǝⱨudiylar uning bu gepini toƣra qüxinidu, lekin ⱪǝt’iy ixǝnmǝydu (59-ayǝtni kɵrüng).
«Buning bilǝn ular uni qalma-kesǝk ⱪilƣili ⱪolliriƣa yǝrdin tax aldi» — Yǝⱨudiy hǝlⱪi uning sɵzining mǝnisini toƣra qüxinǝtti, lekin ixǝnmǝy «kupurluⱪ ⱪilƣuqi!» dǝp uni ɵltürmǝkqi idi. «lekin Əysa ularƣa kɵrünmǝy, ularning otturisidin ɵtüp ibadǝthanidin qiⱪip kǝtti» — bǝzi kɵna kɵqürmilǝrdǝPǝⱪǝt «lekin Əysa ɵzini daldiƣa elip, ibadǝthanidin qiⱪip kǝtti» deyilidu.
Luⱪa 4:29; Yⱨ. 10:31,39; 11:8.