Muⱪeddes Kalam (yǝngi yeziⱪ)

Toy ziyapiti toƣrisidiki tǝmsil
Luⱪa 14:15-24
1Əysa ularƣa yǝnǝ tǝmsillǝr bilǝn mundaⱪ dedi:
2Ərx padixaⱨliⱪi huddi ɵz oƣli üqün toy ziyapitini tǝyyarliƣan bir padixaⱨⱪa ohxaydu. 3U qakarlirini toy ziyapitigǝ tǝklip ⱪilinƣanlarni qaⱪirixⱪa ǝwǝtiptu, lekin ular kelixkǝ unimaptu. 4U yǝnǝ baxⱪa qakarlirini ǝwǝtip, ularƣa tapilap: «Qaⱪirilƣanlarƣa: — Mana, mǝn ziyapitimni tǝyyar ⱪildim; mening torpaⱪlirim, bordaⱪ mallirim soyuldi, ⱨǝmmǝ nǝrsǝ tǝyyar. Ziyapǝtkǝ mǝrⱨǝmǝt ⱪilƣay, dǝydu, dǝp eytinglar, — dǝptu. 5Biraⱪ ular tǝklipini etibarƣa almay, birsi etizliⱪiƣa kǝtsǝ, yǝnǝ biri sodisiƣa ketiptu. 6Ⱪalƣanliri bolsa padixaⱨning qakarlirini tutuwelip, horlap ɵltürüwetiptu. 7Padixaⱨ buni anglap ⱪattiⱪ ƣǝzǝplinip, ǝskǝrlirini qiⱪirip, u ⱪatillarni yoⱪitip, ularning xǝⱨirigǝ ot ⱪoyuwetiptu. 8Andin u qakarliriƣa: «Toy ziyapiti tǝyyar boldi, lekin qaⱪirilƣanlar meⱨmanliⱪⱪa munasip kǝlmidi. 9Əmdi silǝr aqa yollarƣa berip, udul kǝlgǝn adǝmlǝrning ⱨǝmmisini toy ziyapitigǝ tǝklip ⱪilinglar» dǝptu. 10Buning bilǝn qakarlar yollarƣa qiⱪip, yahxi bolsun, yaman bolsun, udul kǝlgǝnliki adǝmlǝrning ⱨǝmmisini yiƣip ǝkǝptu. Toy soruni meⱨmanlar bilǝn liⱪ toluptu.
11Padixaⱨ meⱨmanlar bilǝn kɵrüxkili kirgǝndǝ, u yǝrdǝ ziyapǝt kiyimi kiymigǝn bir kixini kɵrüptu. 12Padixaⱨ uningdin: «Buradǝr, ziyapǝt kiyimi kiymǝy, bu yǝrgǝ ⱪandaⱪ kirding?» dǝp soraptu, biraⱪ u kixi jawab berǝlmǝy ⱪaptu. 13Padixaⱨ qakarliriƣa: «Uni put-ⱪolliridin baƣlap, texidiki ⱪarangƣuluⱪⱪa aqiⱪip taxlanglar! U yǝrdǝ yiƣa-zarlar kɵtürülidu, qixlirini ƣuqurlitidu» dǝptu. 14Qünki qaⱪirilƣanlar kɵp, lekin tallanƣanlar azdur.
«Baj tapxuramduⱪ?» degǝn ⱪiltaⱪ
Mar. 12:13-17; Luⱪa 20:20-26
15Buning bilǝn Pǝrisiylǝr u yǝrdin qiⱪip, ⱪandaⱪ ⱪilip uni ɵz sɵzi bilǝn tuzaⱪⱪa qüxürüx ⱨǝⱪⱪidǝ mǝsliⱨǝtlǝxti. 16Ular muhlislirini Ⱨerodning tǝrǝpdarliri bilǝn billǝ uning yeniƣa ǝwǝtip:
— Ustaz, silini sǝmimiy adǝm, kixilǝrgǝ Hudaning yolini sadiⱪliⱪ bilǝn ɵgitip keliwatidu wǝ adǝmlǝrgǝ ⱪǝt’iy yüz-hatirǝ ⱪilmay ⱨeqkimgǝ yan basmaydu, dǝp bilimiz.    17Ⱪeni, ⱪandaⱪ oylayla? Rim imperatori Ⱪǝysǝrgǝ baj-seliⱪ tapxurux Tǝwrat ⱪanuniƣa uyƣunmu-yoⱪ? — deyixti.
18Lekin Əysa ularning rǝzil niyitini bilip:
— Əy sahtipǝzlǝr, meni nemixⱪa sinimaⱪqisilǝr? 19Ⱪeni, bajƣa tapxurulidiƣan bir tǝnggǝ manga kɵrsitinglar, — dedi. Ular bir dinar pulini ǝkǝldi. 20U ulardin:
— Buning üstidiki sürǝt wǝ nam-isim kimning? — dǝp soridi.
21Ⱪǝysǝrning, — dǝp jawab bǝrdi ular.
U ularƣa: — Undaⱪ bolsa, Ⱪǝysǝrning ⱨǝⱪⱪini Ⱪǝysǝrgǝ, Hudaning ⱨǝⱪⱪini Hudaƣa tapxurunglar, — dedi.  
22Ular bu sɵzni anglap, ⱨǝyran bolup ⱪelixti-dǝ, uning yenidin ketip ⱪaldi.
Tirilixkǝ munasiwǝtlik mǝsilǝ
Mar. 12:18-27; Luⱪa 20:27-40
23Xu küni, «Ɵlgǝnlǝr tirilmǝydu» dǝydiƣan Saduⱪiylar uning aldiƣa kelip ⱪistap soal ⱪoydi:  
24— Ustaz, Musa pǝyƣǝmbǝr Tǝwratta: «Bir kixi pǝrzǝntsiz ɵlüp kǝtsǝ, uning aka yaki inisi tul yǝnggisini ǝmrigǝ elip, ⱪerindixi üqün nǝsil ⱪalduruxi lazim» dǝp tapiliƣan.    25Burun arimizda yǝttǝ aka-uka bar idi. Qongi ɵylǝngǝndin keyin ɵlüp kǝtti. Pǝrzǝnt kɵrmigǝnliktin, ayalini ikkinqi ⱪerindixining ǝmrigǝ ⱪaldurdi. 26Biraⱪ ikkinqisidiki ǝⱨwalmu uningkigǝ ohxax boldi, andin bu ix üqinqisidǝ taki yǝttinqi ⱪerindaxⱪiqǝ ohxax dawamlaxti.
27Ahirda, u ayalmu ɵlüp kǝtti. 28Əmdi tirilix künidǝ bu ayal yǝttǝ aka-ukining ⱪaysisining ayali bolidu? Qünki uni ⱨǝmmisi ǝmrigǝ alƣan-dǝ!
29Əysa ularƣa mundaⱪ jawab bǝrdi:
— Silǝr nǝ muⱪǝddǝs yazmilarni nǝ Hudaning ⱪudritini bilmigǝnlikinglar üqün azƣansilǝr. 30Qünki ɵlümdin tirilgǝndǝ insanlar ɵylǝnmǝydu, ǝrgǝ tǝgmǝydu, bǝlki Hudaning ǝrxtiki pǝrixtilirigǝ ohxax bolidu.
31Əmdi ɵlümdin tirilix mǝsilisi ⱨǝⱪⱪidǝ Hudaning silǝrgǝ eytⱪan: 32«Mǝn Ibraⱨim, Isⱨaⱪ wǝ Yaⱪuplarning Hudasidurmǝn!» degǝn xu sɵzini oⱪumidinglarmu? Huda ɵlüklǝrning ǝmǝs, bǝlki tiriklǝrning Hudasidur!».  
33Bu sɵzni angliƣan hǝlⱪ uning tǝlimidin ⱨǝyranuⱨǝs ⱪelixti.
Əng muⱨim ǝmr
Mar. 12:28-34; Luⱪa 10:25-28
34Pǝrisiylǝr uning Saduⱪiylarning aƣzini tuwaⱪliƣanliⱪini anglap, bir yǝrgǝ jǝm boluxti. 35Ularning arisidiki bir Tǝwrat-ⱪanun ustazi uni sinax mǝⱪsitidǝ uningdin:
36— Ustaz, Tǝwrat ⱪanunidiki ǝng muⱨim ǝmr ⱪaysi? — dǝp ⱪistap soridi.
37U uningƣa mundaⱪ dedi:
— «Pǝrwǝrdigar Hudayingni pütün ⱪǝlbing, pütün jening, pütün zeⱨning bilǝn sɵygin»    38— ǝng uluƣ, birinqi orunda turidiƣan ǝmr mana xu. 39Uningƣa ohxaydiƣan ikkinqi ǝmr bolsa «Ⱪoxnangni ɵzüngni sɵygǝndǝk sɵy».    40Pütün Tǝwrat ⱪanuni wǝ pǝyƣǝmbǝrlǝrning sɵzliri bu ikki ǝmrgǝ esilƣan ⱨalda mangidu.
Ⱪutⱪuzƣuqi-mǝsiⱨ — Dawutning oƣli ⱨǝm uning Rǝbbi
Mar. 12:35-37; Luⱪa 20:41-44
41Pǝrisiylǝr jǝm bolup turƣan waⱪitta, Əysa ulardin:
42— Mǝsiⱨ toƣrisida ⱪandaⱪ oylawatisilǝr? U kimning oƣli? — dǝp soridi.
Dawutning oƣli, — deyixti ular.
43U ularƣa mundaⱪ dedi:
Undaⱪta, nemǝ üqün Zǝburda Dawut uni Roⱨta «Rǝbbim» dǝp atap, —
44«Pǝrwǝrdigar mening Rǝbbimgǝ eyttiki: —
«Mǝn sening düxmǝnliringni ayiƣing astida dǝssǝtküqǝ,
Ong yenimda olturƣin!» — dǝydu?  
45Dawut Mǝsiⱨni xundaⱪ «Rǝbbim» dǝp atiƣan tursa, ǝmdi u ⱪandaⱪmu Dawutning oƣli bolidu?
46Wǝ ⱨeqkim uningƣa jawabǝn bir eƣizmu sɵz ⱪayturalmidi; xu kündin etibarǝn, ⱨeqkim uningdin soal soraxⱪimu petinalmidi.

■22:2 Luⱪa 14:6; Wǝⱨ. 19:7.

□22:11 «Padixaⱨ meⱨmanlar bilǝn kɵrüxkili kirgǝndǝ, u yǝrdǝ ziyapǝt kiyimi kiymigǝn bir kixini kɵrüptu» — bu sɵzgǝ ⱪariƣanda xu waⱪitlarda katta toy ziyapǝtliridǝ saⱨibhan ɵzi ⱨǝrbir meⱨmanƣa alaⱨidǝ bir ziyapǝt kiyimi sowƣat ⱪilatti. Undaⱪ kiyimni kiyixni rǝt ⱪilix saⱨibhanƣa intayin biⱨɵrmǝtlik bolatti.

■22:13 Mat. 8:12; 13:42; 24:51; 25:30; Luⱪa 13:28.

■22:14 Mat. 20:16.

■22:15 Mar. 12:13; Luⱪa 20:20.

□22:16 «Ⱨerod padixaⱨning tǝrǝpdarliri» — Ⱨerod padixaⱨ Rim imperiyǝsi tǝripidin tǝyinlǝngǝn bolup, u Yǝⱨudiy bolmiƣaqⱪa Yǝⱨudiylarning kɵpinqisi uningƣa intayin ɵq idi. Xundaⱪ bolƣini bilǝn ɵz mǝnpǝitini kɵzlǝydiƣan, uni ⱪollaydiƣan «Ⱨerod tǝrǝpdarliri» bar idi. «Ⱨerodlar» toƣruluⱪ «ⱪoxumqǝ sɵz»imizni kɵrüng.

□22:17 «Rim imperatori Ⱪǝysǝr...» — Rimning ⱨǝrbir imperatoriƣa «Ⱪǝysǝr» degǝn nam-unwan berǝlǝtti; mǝsilǝn, Ⱪǝysǝr Awƣustus, Ⱪǝysǝr yulius, Ⱪǝysǝr Tiberius ⱪatarliⱪlar. «Rim imperatori Ⱪǝysǝrgǝ baj-seliⱪ tapxurux Tǝwrat ⱪanuniƣa uyƣunmu-yoⱪ?» — ǝyni waⱪitta, Yǝⱨudiylar rimliⱪlarning zulmi astida yaxawatⱪanidi, ǝgǝr Əysa: «Rim imperatoriƣa baj tapxurux toƣra» desǝ, bu gǝptin azadliⱪni istigǝn Yǝⱨudiylar uni «Mana taza bir yalaⱪqi, hain ikǝn» dǝp tillixatti. «Baj tapxurmasliⱪ kerǝk» degǝn bolsa, u Rim imperiyǝsigǝ ⱪarxi qiⱪⱪan bolatti; andin ular uni Rim waliyisiƣa ǝrz ⱪilƣan bolatti. Ular muxundaⱪ soallarni sorax arⱪiliⱪ Əysani gepidin tutuwelip, rimliⱪlarning ⱪoliƣa tapxurup, uningƣa ziyankǝxlik ⱪilmaⱪqi boluxⱪan.

□22:21 «Ⱪǝysǝrning ⱨǝⱪⱪini Ⱪǝysǝrgǝ, Hudaning ⱨǝⱪⱪini Hudaƣa tapxurunglar» — Ⱪǝysǝrgǝ Ⱪǝysǝrning ⱨǝⱪⱪi (uning süriti qüxürülgǝn nǝrsǝ)ni tapxurunglar — demǝk, baj tɵlǝx kerǝk. Əmma ⱪandaⱪ nǝrsǝ üstidǝ «Hudaning süriti» bar? Insan ɵzi «Hudaning süriti» bolƣaqⱪa, biz pütünimizni Hudaƣa tapxuriximiz kerǝktur («Yar.» 1:26-27ni kɵrüng).

■22:21 Mat. 17:25; Rim. 13:7.

□22:23 ««Ɵlgǝnlǝr tirilmǝydu» dǝydiƣan Saduⱪiylar» — «Saduⱪiylar» toƣruluⱪ 16:1diki izaⱨatni wǝ xundaⱪla «Tǝbirlǝr»nimu kɵrüng.

■22:23 Mar. 12:18; Luⱪa 20:27; Ros. 23:8.

□22:24 «Bir kixi pǝrzǝntsiz ɵlüp kǝtsǝ, uning aka yaki inisi tul ⱪalƣan yǝnggisini ǝmrigǝ elip, ⱪerindixi üqün nǝsil ⱪalduruxi lazim» — «Ⱪan.» 25:5.

■22:24 Ⱪan. 25:5-6; Yar. 38:8.

□22:32 «Mǝn Ibraⱨim, Isⱨaⱪ wǝ Yaⱪuplarning Hudasidurmǝn!» — «Mis.» 3:6.

■22:32 Mis. 3:6,15.

■22:33 Mat. 7:28.

■22:34 Mar. 12:28.

■22:35 Luⱪa 10:25.

□22:37 «Pǝrwǝrdigar Hudayingni pütün ⱪǝlbing, pütün jening, pütün zeⱨning bilǝn sɵygin» — «Ⱪan.» 6:5.

■22:37 Ⱪan. 6:5; 10:12; 30:6; Luⱪa 10:27.

□22:39 «Ⱪoxnangni ɵzüngni sɵygǝndǝk sɵy» — «Law.» 19:18.

■22:39 Law. 19:18; Mar. 12:31; Rim. 13:9; Gal. 5:14; Əf. 5:2; 1Tes. 4:9; Yaⱪ. 2:8.

■22:41 Mar. 12:35; Luⱪa 20:41.

□22:43 «Dawut uni Roⱨta «Rǝbbim» dǝp atap...» — «Roⱨta» — Hudaning Muⱪǝddǝs Roⱨida.

□22:44 Dawut «Pǝrwǝrdigar Mening Rǝbbimgǝ eyttiki: — «Mǝn sening düxmǝnliringni ayiƣing astida dǝssǝtküqǝ, ong yenimda olturƣin!» — dǝydu» — «Zǝb.» 110:1.

■22:44 Zǝb. 110:1; Ros. 2:34; 1Kor. 15:25; Ibr. 1:13; 10:13.

□22:45 «Dawut Mǝsiⱨni xundaⱪ «Rǝbbim» dǝp atiƣan tursa, ǝmdi u ⱪandaⱪmu Dawutning oƣli bolidu?» — demǝk, Ⱪutⱪuzƣuqi-Mǝsiⱨ padixaⱨ Dawutning ǝwladi bolsimu, lekin padixaⱨ Dawut Mǝsiⱨni «Rǝbbim» degǝn yǝrdǝ Mǝsiⱨ Dawuttin uluƣ bolidu, ⱨǝm tuƣuluxtin burunla «Rǝb» süpitidǝ idi.