Ekooŋan ya éesuume ya eyya
Luk
naakiice ya
Waah wa weeyem wa ti pakiical empe
Ekooŋan ya éesuume ya eyya Luk naakiice ya éyisanaayisan nii Yéesu ayem Afakana ya éeyinananee ya ati Israyel niŋ lompo Afakana ya ati pakan paka púlooŋ. Luk asok akalaŋaakalaŋ meemak ápimeyi pánipani ya ti Yéesu. Ekina nuutaakaa fiye ti pakiical. Pakiical empe Luk náayaañe akiic Teyofil, ásupiyenu ya eyem “Páhin pa piti pupoñapoñ pa”.
Ekooŋan ya éesuume ya eyye eluwut eekiice yo ya, pale pasincanal pa píyisanaayisan nii Luk ákuuñana ya akiice yo. Luk aloomaaloom páhin niŋ apoñapoñ a Pool. Luk Asuwif tom, naakiic yo lompo keeneetaat ka Pusuwif.
Kikee kilim keetaake nafaa
Ateeteyo - Akina ayem Yéesu niŋ ekina tom Pútuun pa. Akina ayem ati waah wa púlooŋ uti púlunta pa.
Cáwii ca citi Pútuun pa - Lan óo lan la pakan paka nkacoone Pútuun pa pipiyeno amansa ya ateyii, cáwii ca citi Pútuun pa unca toko.
Eenucee ya - Ekina eyem caacaw ca citi Afakana ya niŋ Amansa ya aŋa Pusuwif pa nkayeniye ya hítuulu ékey ya eteyoo. Nasokee lompo “Krista”.
Fa heeyem ha páhantuwa nihikiicee fa:
1:1-4 Heewune ha Luk naakiic.
1:5–2:52 Hipukuyee ha niŋ hiñiiyate ha hiti Saŋ-Patis niŋ Yéesu.
3:1-20 Páhin pa piti Saŋ-Patis.
3:21–4:13 Pátise ya niŋ híluuŋuyee ha hiti Yéesu.
4:14–9:50 Páhin pa piti Yéesu ti mah ma miti Kalilee.
9:51–19:27 Pítin pa piti Yéesu púful Kalilee piwant Jerusalem.
19:28–23:56 Kunoom ka kikelan ka kiti Yéesu niŋ eket ya eteyoo Jerusalem.
24:1-53 Pilito pa, éfulii ya niŋ pisilo pa piti Yéesu.
Heewune ha Luk naakiic
Ⅰ-ⅡAwe Teyofil eñaap ya,
keemeeŋe kacukaacuk niŋ ñíkinii eeha Pútuun pa mpíhine ha púlooŋ ti píyaañ eteeho toonii. Nkáyenoonii pikamana hilim ha hiti Pútuun pa. Keemeeŋe toonii nkayeno ho hikiicu samat nii fa nkakamane ho fa unii. ⅢKápiliŋ ti píyaañ waah ewwe fo ti pikelan, inci úwwincinoole heetaakiye púlooŋ. Ekina ewune, insok nii napaanap pikiici, awe Teyofil, pakiical peetempiye mpucoonool Ⅳaakati méyi nii eeha nkakalaŋanuu ha, hilim hiti pánipani.
Ñáapukuma Saŋ-Patis
ⅤTi caanak ca citi amansa ya aŋa nkasok ya Helot ati mah ma miti Yutaay, intaako awaaseena ati Pútuun pa aŋa nkasok Sakaliya ati kayoŋ ka kiti puwaaseena pa enka nkasok ka Apiya. Aaloo caacawoo Elisabet, náafulii ti miin ma miti Aaron. ⅥPoko t’ésupakii keecoonoole hátikin Pútuun pa, nkanapan pítin etempo, nkacok púlooŋ hilim ha heesiiŋanee ha hiti Ateeteyo fo muus. ⅦPale kataakut añii kamma Elisabet naayem caakonta, apan poko púlooŋ pamaamanal.
ⅧHikee hinoom Sakaliya naayeno kaawaaseen la ti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa loho hinoom ha hiti kayoŋ ka kiteyii hícoliyoo. ⅨTi cosaan ya eti puwaaseena pa nkañakoo kaakaaw ti kamamal apiyeno aŋa afaanako ya ti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa, la sampanee la, kati áluntan caminkoloŋ ya. ⅩWaati ya eti káaluntan ka néetuuno, pakan paka púlooŋ nkayeno kaluum tíkitaaŋ.
Ⅺ Maleekoo ya eti Ateeteyo néefulii teyoo, episiiŋiyoo t’epees yáali eti kaaciin ka la nkáluntan la. ⅫSakaliya naacuk yo naasuco naafe. ⅩⅢMaleekoo ya neesokoo: “Tumpufe Sakaliya, kaluum ka kitii kisayaneesayan, aali Elisabet afaataak añii aafawasoo caacaw ence: Saŋ. ⅩⅣAfaayeno t’awe pásuuma penfakat, hícump pakan lompo efikataak pásuuma ti hipuku ha hiteyoo. ⅩⅤAfáayenoonii an eemaka ti Ateeteyo, añaŋut pálaani elaan niŋ pikee palaanal empa mpúkuman. Le niŋ afaapukee, afaameeŋ niŋ Kunuu ka keenape ka. ⅩⅥAfáañahanii pakan keemeeŋe pakati Israyel ti Ateeteyo Pútuun pa piteyii. ⅩⅦAfáanowii hátikin Ateeteyo ti kunuu niŋ ti sempe samat nii ayaamakoola ya Elí, áfaañahanii ñífaaf ña kapisiyool niŋ epuukii, náañahanii kéeciita ka káakup ti pámiiloolal peenape, kati amemanool pakan paka ti Ateeteyo.” ⅩⅧSakaliya naacakan maleekoo ya: “Puume inci fáyini kameye eehuu? Inci oopa maamane aalam lompo sitiiloo séelaaŋane.” ⅩⅨMaleekoo ya neesokoo: “Inci yem Gabriyel. Inci ninsiiŋo hátikin Pútuun pa, inci mpúpoñii píkey soki ekooŋan ya éesuume eyye. ⅩⅩSíitan, ti káyinanaati kilimam, putumi efipucok, áatiyini káakup fo ta eehe efihitaako. Pánipani kilim ka kutoom efikitaako incolaa toko.”
ⅩⅪPakan paka nkayeno hítuulu ínnimii heewune Sakaliya náafiyoonii páhantuwa ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa. ⅩⅫEmma náafulii ma ayinaat káakup neyii nkámeyi nii aŋe ácukuyoocuk waah páhantuwa ti ekumpaan ya enfakat ya eti Pútuun pa. Naayeno nkáakupaati fo káakup niŋ sipees. ⅩⅩⅢLóokuŋ ya eti kaawaaseen ka kiteyoo ta nkipaye ta, naañoho t’enuuf.
ⅩⅩⅣFiyiit aaloo Elisabet naasa munow naayolo nemmo páhantuwa fo kiim isak. ⅩⅩⅤNaasok: “Fiye Ateeteyo náahinaam eehe, áfulanaam ti ñusuu ti pakan paka.”
Ñáapukuma Yéesu
ⅩⅩⅥElisabet ti hiimoo hísakiyenu niŋ hoonool hiti munow, Pútuun pa mpúpoñii maleekoo ya eyya nkasok ya Gabriyel ti mah ma miti Kalilee ti saatee ya eti Naasalet. ⅩⅩⅦPupupoñoo ti ámaacul a aŋa nkasok ya Mari, aŋa Josef ati miin ma miti cáwii ca citi Dawid naaŋaame ya ekop. ⅩⅩⅧMaleekoo ya neenako la teyoo neesokoo: “Kásuumaay kiyeno n’awe, awe aŋa ataake ya pálafi pa piti Ateeteyo. Ateeteyo oopa n’awe.”
ⅩⅩⅨMpásiyaloo kilim enkuu Mari naaliim naayeno ecakanoolo pakicanal puume mpaaw. ⅩⅩⅩMaleekoo ya neesokoo: “Tumpufe Mari, áasuumaasuum Pútuun pa. ⅩⅩⅪSíitan inci pusoki, aafasa munow mpúkii ciñii cikampaani aakati ufanoo caacaw ca Yéesu. ⅩⅩⅫAfaayeno an eemaka, afaayonkalee Añii ya ati Pútuun pa piti patiila. Ateeteyo Pútuun pa efipuwufanoo elemeyu ya eti amansa ya eti maamayoo Dawid, ⅩⅩⅩⅢafaapampaŋan ti miin ma miti Jakob, cáwii ca citeyoo eticipa.” ⅩⅩⅩⅣMari naañahan yo: “Eehe puume níhiyina pitaako inci péemiit áyiin?” ⅩⅩⅩⅤMaleekoo ya neesokoo: “Kunuu ka keenape ka éfikiwanoonii t’awe, sempe sa siti Pútuun pa piti patiila ínsikimpitooli, ekina ewune añii ya aŋa ankaakaay ya hipuku afaayeno eesampanee, naasokee Añii Pútuun. ⅩⅩⅩⅥSincan Elisabet atii ya aŋa nkasoke ya caakonta, ti himaamanoo oopa niŋ munow miti kiim isak niŋ hoonool miti cikampaani. ⅩⅩⅩⅦMéyi nii waah uheekut Pútuun pa.” ⅩⅩⅩⅧMari naañahan yo: “Iyyoo, inci yem amiikan a ati Ateeteyo, hitaako t’inci samat nii fa ansoke fa.” Maleekoo ya neekaay.
Hiyoop ha hiti Mari pati Elisabet
ⅩⅩⅩⅨTi kunoom enkuu Mari naakaay mpacas ti saatee ya eti pítintiŋ pa ti mah ma miti Yutaay, ⅩⅬapinako la ti ekumpaan ya eti Sakaliya naakican Elisabet. ⅩⅬⅠTa Elisabet náasiye ta Mari pakicanaloo añii ya naawen ti munowoo, Elisabet naameeŋ niŋ Kunuu ka keenape ka. ⅩⅬⅡNaaceek apusok: “Awe Pútuun pa mpíhine heehaŋe ha panap ti pakaal paka púlooŋ, efi lompo píhin heehaŋe ha panap ti añii ya aŋa ankaakaay ya hipuku! ⅩⅬⅢPuume inci ínnapiyenee fiye, íññaa ya ati Ateeteyo atoom kati mpáakeyyam hiyoop? ⅩⅬⅣSincan, emma inci ínsiye ma pakicanali añii aŋe ti munowam naawen ti pásuuma. ⅩⅬⅤAánapiyanee awe aŋa yínane ya ti eeha Ateeteyo mpusoke ha nii efihitaako.”
Hímulu Pútuun pa hiti Mari
ⅩⅬⅥ Mari naaceek apusok:
“Yaanam émulaa Ateeteyo!
ⅩⅬⅦ-ⅩⅬⅨKamma Pútuun pa mpítahii kunuu etempo t’inci amiikan a atempo ásikateen a,
ekina ewune kunuuwam kimeeŋaa niŋ pásuuma ti Pútuun pa Afakana ya atoom.
Kamma Pútuun pa piti sempe mpíhinaam waah wenfakat,
ekina ewune, písik fíyooy pikaay pa púlooŋ efimpiyonkalam ati pásuuma.
Caacaw etempo ceesampanee.
ⅬPitaakaataak paket hikaw ti keefeye po ka fo ti ekaay óo ekaay.
ⅬⅠMpíyisan hamake ha niŋ epees etempo; mpihancalool kéemakiyanooliye ka ti pakan paka.
ⅬⅡMpíwananii pumansa pa ti pilemeyu pa piteyii, pale, mpíseepin písikateen pa.
ⅬⅢMpisiitan keeyeniye ka ti peep pa niŋ waah weenape, pale, mpiyaan keetaake ka kapiñoho sipeesii ñaanii.
ⅬⅣMpiyankanan amiikan etempo Israyel, ti énawuno paket hikaw etempo.
ⅬⅤEehuu mpíyinanane símaama unaa Abraham niŋ miin ma miteyoo fo caanak óo caanak.”
ⅬⅥMari naayeno pati Elisabet fo kiim káhaaciil apite añoho pateyoo.
Ñáapukuma ña ñiti Saŋ-Patis
ⅬⅦPúful toko, Elisabet íyyiŋooliyoo, náapukii cikampaani. ⅬⅧPikinooloo niŋ miin ma miteyoo nkási nii Ateeteyo áhinoohin henfakat niŋ paket hikaw, nkananfool ti pásuuma pa piteyoo. ⅬⅨAñii ya ta naataake ta kunoom isak niŋ kíhaaciil nkákey kapinakanoo ti písiyool empa Pútuun pa mpiliile pa niŋ maamaa ateyii Abraham, nkálafiyoo kawufan caacaw ca citi faafoo Sakaliya. ⅬⅩElisabet naacoop hilim ha naasokii: “Haani! Caacawoo ciñaŋaa piyeno Saŋ.” ⅬⅪNkasokoo: “Pale an aneetaat ti miin ma miti aluu aŋa ataake caacaw encuu.” ⅬⅫNkákup neyoo niŋ sipees, kapicakan faafoo enceyme caacaw náalafiye kawufan añiinoo. ⅬⅩⅢNaasokii kawufanoo káakiicuma, naakiic: “Caacawoo Saŋ.” Pakan paka púlooŋ ínnimii. ⅬⅩⅣTokotoko putumoo mpípankino, híleeluufoo nihikatan, náayini káakup, náayaañ kaanimpan Pútuun pa. ⅬⅩⅤEwatate enfakat neeyeno ti pikinoolii púlooŋ niŋ keekine ka ti pisaatee pa piti pítintiŋ pa ti mah ma miti Yutaay, nkayeno káakup heetaakiye ha. ⅬⅩⅥAn óo an éesiye ho naayeno káamiilool, naasok: “Añii aŋe, an puume naakaakaay piyeno?” Kaatuko sempe sa siti Ateeteyo siyenaayeno teyoo.
Hímulu Pútuun pa hiti Sakaliya
ⅬⅩⅦAñii ya, faafoo Sakaliya naameeŋ niŋ Kunuu ka keenape ka naayaamakool hiti Pútuun pa, apusok:
ⅬⅩⅧ“Unimpanaa Ateeteyo Pútuun pa piti Israyel kamma mpitahe kunuu ti pakan etempo mpifakanii.
ⅬⅩⅨMpúpoñii unaa Afakana eemaka ati miin ma miti amansa ya Dawid amiikan etempo,
ⅬⅩⅩeehuu piyaamakoola pa keesampanee ka nkátuunane unaa ti caacaw Pútuun pa ta infiyye
ⅬⅩⅪnii efipufakan unaa ti pikamool unaa niŋ ti sipees keenate ka unaa púlooŋ.
ⅬⅩⅫMpíyisan símaama unaa paket hikaw, mpínawuno písiyool etempo peesampanee pa,
ⅬⅩⅩⅢesintoolo eyya mpisintooliye ya ti maamaa unaa Abraham:
ⅬⅩⅩⅣnii, ta mpufakane ta unaa ti sipees pikamool unaa, éfiwuyiniyaa po himiikanate peefeyut
ⅬⅩⅩⅤnuuyeniyaa pimiikan keesampanee niŋ keecoonoole hátikin etempo fo eket maama.
ⅬⅩⅩⅥAwe añiinam lompo aafayonkalee ayaamakoola ya ati Pútuun pa piti patiila, kamma ankaakaay énowii hátikin Ateeteyo aapiwañaloo pítin pa,
ⅬⅩⅩⅦti káyisanool pakan etempo kafakan ka ti kaaponket ka kiti umuuyen wa uteyii,
ⅬⅩⅩⅧkamma Pútuun pa piti unaa mpimeeŋe paket hikaw, ekina ewune aŋa eecaaŋe ya nii caanak céefulii áfaawanoonii ápikey unaa hiyoop,
ⅬⅩⅩⅨkati acaaŋan keeyem ka ti eloŋ ya eti ñáanim ña niŋ ti hísaalumant ha hiti eket ya, ápitintiŋan unaa ti pítin pa piti kásuumaay ka.”
ⅬⅩⅩⅩAñii ya Saŋ náayankii, kunuuwoo nkítaakii sempe. Naayeno ti káahaaŋ tes fo ta náafulii ta ti pakati Israyel.