1Tang atqandila, pütün bash kahinlar bilen xelq aqsaqalliri Eysani ölümge mehkum qildurush üchün meslihetleshti. 2Ular uni baghlap apirip, waliy Pontius Pilatusqa tapshurup berdi.
3Uninggha satqunluq qilghan Yehuda uning ölümge höküm qilin’ghanliqini körüp, bu ishlargha pushayman qildi we bash kahinlar bilen aqsaqallargha ottuz kümüsh tenggini qayturup bérip:
4— Men bigunah bir janning qéni tökülüshke satqunluq qilip gunah ötküzdüm, — dédi.
Buninggha bizning néme karimiz? Öz ishingni bil! — déyishti ular.
5Yehuda kömüsh tenggilerni ibadetxanining ichige chöriwetti we u yerdin kétip, talagha chiqip, ésilip ölüwaldi.
6Bash kahinlar kömüsh tenggilerni yighiwélip: —
Bu xun tölümi bolghan tenggilerdur, ularni ibadetxanining xezinisige qoyush haram, — déyishti. 7Ular özara meslihetliship, bu pullar bilen yaqa yurtluqlargha yerlik bolsun dep, sapalchining bir parche étizliqini sétiwaldi. 8Shunga bu yer hazirghiche «qanliq étiz» dep atilip kelmekte.
9Shu ish bilen Yeremiya peyghember teripidin burun éytilghan munu bésharet emelge ashuruldi: —
«Israil xelqi uning üchün bahalap békitken bahasini,
12Lékin bash kahinlar we aqsaqallar uning üstidin erz-shikayet qilghanda, u bir éghizmu jawab bermidi. 13Buning bilen Pilatus uninggha:
— Ularning séning üstüngdin qilghan shunche köp shikayetlirini anglimaywatamsen? — dédi. 14Biraq u Pilatusqa jawaben shikayetlerning birsigimu jawab bermidi. Waliy buninggha intayin heyran qaldi.
15Her qétimliq ötüp kétish héytida, waliyning xalayiq telep qilghan bir mehbusni ulargha qoyup bérish aditi bar idi. 16Eyni waqitta, rimliqlarning Barabbas isimlik atiqi chiqqan bir mehbusi zindanda idi. 17Xalayiq jem bolghanda, Pilatus ulardin:
— Kimni silerge qoyup bérishimni xalaysiler? Barabbasnimu yaki Mesih dep atalghan Eysanimu? — dep soridi 18(chünki u bash kahin qatarliqlarning hesetxorluqi tüpeylidin uni tutup bergenlikini biletti).
19Pilatus «soraq texti»de olturghanda, ayali uninggha adem ewetip: — U heqqaniy kishining ishigha arilashmighin. Chünki tünügün kéche uning sewebidin chüshümde köp azab chektim, — dep xewer yetküzdi.
20Lékin bash kahinlar we aqsaqallar bolsa xalayiqni maqul qilip, Barabbasni qoyup bérishni we Eysani yoqitishni telep qildurdi.
21Waliy jawaben ulardin yene:
— Silerge bu ikkisining qaysisini qoyup bérishimni xalaysiler? — dep soridi.
Barabbasni, — déyishti ular.
22Pilatus emdi: — Undaq bolsa, Mesih dep atalghan Eysani qandaq bir terep qilay? — dédi.
Hemmeylen:
— U kréstlensun! — déyishti.
23Pilatus:
— Némishqa? U zadi néme yamanliq ötküzüptu? — dep soridi.
Biraq ular téximu qattiq warqiriship:
U kréstlensun! — dep turuwélishti. 24Pilatus sözliwérishning bihude ikenlikini, belki buning ornigha malimanchiliq chiqidighanliqini körüp, su élip, köpchilikning aldida qolini yughach:
— Bu heqqaniy ademning qénigha men jawabkar emesmen, buninggha özünglar mes’ul bolunglar! — dédi.
25Pütün xelq jawaben:
— Uning qéni bizning üstimizge we balilirimizning üstige chüshsun! — déyishti.
26Buning bilen Pilatus Barabbasni ulargha chiqirip berdi. Eysani bolsa qattiq qamchilatqandin kéyin, kréstleshke leshkerlirige tapshurdi.
Leshkerlerning Eysani mazaq qilishi
Mar. 15:16-20; Yh. 19:2-3
27Andin waliyning leshkerliri Eysani uning ordisigha élip kirip, pütün leshkerler topini bu yerge uning etrapigha yighdi. 28Ular Eysani yalingachlap, uchisigha pereng renglik ton kiydürüshti. 29Tikenlik shaxchilarni örüp bir taj yasap, béshigha kiydürdi we ong qoligha bir qomushni tutquzdi. Andin uning aldigha tizlinip: «Yashighayla, Yehudiylarning padishahi!» dep mazaq qilishti. 30Uninggha tükürüshti, qomushni élip uning béshigha urushti. 31Uni shundaq mazaq qilghandin kéyin, tonni saldurup, uchisigha öz kiyimlirini kiydürdi we kréstlesh üchün élip méngishti.
Eysaning kréstlinishi
Mar. 15:21-32; Luqa 23:26-39; Yh. 19:17-19
32Ular tashqirigha chiqqinida, Kurini shehirilik Simon isimlik bir kishini uchritip, uni tutup kélip Eysaning kréstini uninggha mejburiy kötürgüzdi. 33Ular Golgota, yeni «Bash söngek» dégen yerge kelgende, 34Eysagha ichish üchün kekre süyi arilashturulghan achchiq sharab berdi; lékin u uni tétip baqqandin kéyin, ichkili unimidi.
35Leshkerler uni kréstligendin kéyin, chek tashliship kiyimlirini özara bölüshüwaldi. 36Andin u yerde olturup uninggha közetchilik qildi. 37Ular uning béshining yuqiri teripige «Bu Eysa, Yehudiylarning padishahidur» dep yézilghan shikayetname taxtiyini békitti.
38Eysa bilen teng ikki qaraqchimu kréstke mixlan’ghan bolup, biri ong teripide, yene biri sol teripide idi.
39Bu yerdin ötkenler bashlirini chayqiship, uni haqaretlep:
50Eysa yuqiri awaz bilen yene bir warqiridi-de, rohini qoyuwetti.
51We mana, shu deqiqide ibadetxanining ichkiri perdisi yuqiridin töwen’ge ikki parche bölüp yirtildi. Yer-zémin tewrinip, tashlar yérilip, 52-53Qebriler échildi (U tirilgendin kéyin, ölümde uxlawatqan nurghun muqeddes bendilerning tenlirimu tirildi; ular qebrilerdin chiqti we muqeddes sheherge kirip, u yerde nurghun kishilerge köründi).
54Emdi Eysani közet qiliwatqan yüzbéshi hem yénidiki leshkerler yerning tewrishini we bashqa yüz bergen hadisilerni körüp, intayin qorqushup:
— U heqiqeten Xudaning Oghli iken! — déyishti.
55U yerde yene bu ishlargha yiraqtin qarap turghan nurghun ayallarmu bar idi. Ular eslide Eysaning xizmitide bolup, Galiliyedin uninggha egiship kelgenidi. 56Ularning arisida Magdalliq Meryem, Yaqup bilen Yüsüpning anisi Meryem, Zebediyning oghullirining anisimu bar idi.
Eysaning depne qilinishi
Mar. 15:42-47; Luqa 23:50-56; Yh. 19:38-42
57Kechqurun, Arimatiyaliq Yüsüp isimlik bir bay keldi. Umu Eysaning muxlisliridin idi. 58U Pilatusning aldigha bérip, Eysaning jesitini telep qildi. Pilatus jesetni uninggha tapshurushqa emr qildi. 59Yüsüp jesetni élip, pakiz kanap rext bilen orap képenlidi 60we uni özi üchün qiyada oydurghan yéngi qebrisige qoydi. Andin qebrining aghzigha yoghan bir tashni domilitip qoyup, kétip qaldi 61(shu chaghda Magdalliq Meryem bilen yene bir Meryemmu u yerde, qebrining udulida olturatti).
Qebrini muhapizet qilish
62Emdi etisi, yeni «Teyyarlash küni» ötkendin kéyin, bash kahinlar bilen Perisiyler jem bolushup Pilatusning aldigha kélip:
□27:6 «Bu xun tölümi bolghan tenggilerdur, ularni ibadetxanining xezinisige qoyush haram» — «haram» — mushu yerde, Tewratta cheklen’gen, démek.
□27:7 «sapalchining bir parche étizliqini sétiwaldi» — yaki ««sapalchining étizliqi»ni sétiwaldi» — mumkinchiliki barki, «sapalchining étizliqi» hemme ademge melum bolghan bir yerning ismi idi.
□27:10 «Israil xelqi uning üchün bahalap békitken bahasini, yeni ottuz kümüsh tenggini ular élishti, we Perwerdigar manga emr qilghandek, sapalchining étizini sétiwélishqa xejleshti» — bu bésharetlik sözler (9-10 ayetler)ning köpinchisi «Zekeriya» 11:12-13din élin’ghan. Emdi némishqa Matta bu sözlerni Yeremiya peyghemberningki deydu? Biz bu toghruluq «qoshumche söz»imizde toxtilimiz. 9-10-ayetlerning bashqa birxil terjimisi: «... tenggini men aldim, we ular Perwerdigar manga emr qilghandek, sapalchining étizini sétiwélishqa xejleshti».
□27:26 «Eysani bolsa qattiq qamchilatqandin kéyin...» — Rim impériyeside jaza qamchiliri birnechche tasmiliq bolup, herbir tasmisigha qoghushun we ustixan parchiliri baghlan’ghan bolidu. Qamchilighan waqtida jazagha tartilghuchi yalingachlinip, yerge tizlandurulup, ikki yénida turghan leshker uni qamchilaytti.
□27:27 «waliyning leshkerliri Eysani waliyning ordisigha élip kirip» — «waliyning ordisi» grék (latin) tilida «praytorium» déyilidu. «pütün leshkerler topini bu yerge uning etrapigha yighdi» — «leshkerler topi» (grék tilida «kohort») 500-600 kishidin terkib tapqan.
□27:28 «Ular Eysani yalingachlap, uchisigha pereng renglik ton kiydürüshti» — «pereng renglik» (yaki sösün renglik) shu chaghda shahane kiyimning renggi shundaq idi («Mar.» 15:17, «Yh.» 19:2ni körüng). Ular shu «shahane ton» arqiliq Eysani «padishah bolamsen?!» dep mazaq qilmaqchi.
□27:29 «Ular... tikenlik shaxchilarni örüp bir taj yasap, béshigha kiydürdi we ong qoligha bir qomushni tutquzdi» — ular qomushni padishahning shahane hasisi süpitide mazaq qilip qoligha tutquzghan.
□27:32 «...Kurini shehirilik Simon isimlik bir kishini uchritip, uni tutup kélip Eysaning kréstini uninggha mejburiy kötürgüzdi» — «Eysaning krésti» — Eysa özini jazalaydighan qoral bolghan shu krést (chapras yaghach)ni eslide özi yüdüp méngishi kérek idi. U shundaq qattiq qamchilan’ghanki, halsirap, yüdüp mangalmighan bolsa kérek.
□27:50 «Eysa yuqiri awaz bilen yene bir warqiridi-de, rohini qoyuwetti» — uning qattiq warqirishi: «Tamam boldi!» dégen bolsa kérek («Yh.» 19:30ni körüng).
«Bu xun tölümi bolghan tenggilerdur, ularni ibadetxanining xezinisige qoyush haram» — «haram» — mushu yerde, Tewratta cheklen’gen, démek.
«sapalchining bir parche étizliqini sétiwaldi» — yaki ««sapalchining étizliqi»ni sétiwaldi» — mumkinchiliki barki, «sapalchining étizliqi» hemme ademge melum bolghan bir yerning ismi idi.
Ros. 1:19.
Zek. 11:12.
«Israil xelqi uning üchün bahalap békitken bahasini, yeni ottuz kümüsh tenggini ular élishti, we Perwerdigar manga emr qilghandek, sapalchining étizini sétiwélishqa xejleshti» — bu bésharetlik sözler (9-10 ayetler)ning köpinchisi «Zekeriya» 11:12-13din élin’ghan. Emdi némishqa Matta bu sözlerni Yeremiya peyghemberningki deydu? Biz bu toghruluq «qoshumche söz»imizde toxtilimiz. 9-10-ayetlerning bashqa birxil terjimisi: «... tenggini men aldim, we ular Perwerdigar manga emr qilghandek, sapalchining étizini sétiwélishqa xejleshti».
Yer. 32:6-9; Zek. 11:12, 13
«Eysa... «Éytqiningdek», dédi» — Mesihning «Éytqiningdek» dégen jawabining grék tilida «Shundaq, lékin ehwal del séning oylighiningdek emes» dégen puriqi chiqidu.
Mar. 15:2; Luqa 23:3; Yuh. 18:33.
Mat. 26:62.
Yesh. 53:7; Ros. 8:32.
Mar. 15:6; Luqa 23:17; Yuh. 18:39.
«Barabbas isimlik atiqi chiqqan bir mehbus» — bezi kona köchürmilerde «Eysa Barabbas isimlik atiqi chiqqan bir mehbus» déyilidu.
Mar. 15:7; Luqa 23:19; Yuh. 18:40.
«Barabbasnimu yaki Mesih dep atalghan Eysanimu?» — yaki «Eysa Barabbasnimu yaki Mesih dep atalghan Eysanimu?».
«Chünki tünügün kéche uning sewebidin chüshümde köp azab chektim» — yaki «chünki u tünügün kéche chüshümge kirip, köp azablandim».
Mar. 15:11; Luqa 23:18; Yuh. 18:40; Ros. 3:14.
Ros. 5:28.
«Eysani bolsa qattiq qamchilatqandin kéyin...» — Rim impériyeside jaza qamchiliri birnechche tasmiliq bolup, herbir tasmisigha qoghushun we ustixan parchiliri baghlan’ghan bolidu. Qamchilighan waqtida jazagha tartilghuchi yalingachlinip, yerge tizlandurulup, ikki yénida turghan leshker uni qamchilaytti.
«waliyning leshkerliri Eysani waliyning ordisigha élip kirip» — «waliyning ordisi» grék (latin) tilida «praytorium» déyilidu. «pütün leshkerler topini bu yerge uning etrapigha yighdi» — «leshkerler topi» (grék tilida «kohort») 500-600 kishidin terkib tapqan.
Mar. 15:16; Yuh. 19:2.
«Ular Eysani yalingachlap, uchisigha pereng renglik ton kiydürüshti» — «pereng renglik» (yaki sösün renglik) shu chaghda shahane kiyimning renggi shundaq idi («Mar.» 15:17, «Yh.» 19:2ni körüng). Ular shu «shahane ton» arqiliq Eysani «padishah bolamsen?!» dep mazaq qilmaqchi.
«Ular... tikenlik shaxchilarni örüp bir taj yasap, béshigha kiydürdi we ong qoligha bir qomushni tutquzdi» — ular qomushni padishahning shahane hasisi süpitide mazaq qilip qoligha tutquzghan.
«...Kurini shehirilik Simon isimlik bir kishini uchritip, uni tutup kélip Eysaning kréstini uninggha mejburiy kötürgüzdi» — «Eysaning krésti» — Eysa özini jazalaydighan qoral bolghan shu krést (chapras yaghach)ni eslide özi yüdüp méngishi kérek idi. U shundaq qattiq qamchilan’ghanki, halsirap, yüdüp mangalmighan bolsa kérek.